[{"data":1,"prerenderedAt":-1},["ShallowReactive",2],{"mucize-cosmology-shape-of-universe":3,"ayetler-55:33,79:27,79:28,86:11":122},{"mucize":4,"related":40,"meta":115},{"slug":5,"title":6,"category":7,"importance":8,"summary":9,"ayetRefs":10,"body":22,"scientificContext":23,"sources":24,"related":34,"imagePath":38,"publishedAt":39,"updatedAt":39},"shape-of-universe","Kâinatın Şekli","cosmology",2,"Kur'ân kâinatın küresel ve eşyönlü olduğunu, yola çıkanın aynı yere döneceğini bildirir, modern kozmolojinin \"kapalı kâinat\" modelinin işâreti.",[11,14,17,19],{"s":12,"a":13},55,33,{"s":15,"a":16},79,27,{"s":15,"a":18},28,{"s":20,"a":21},86,11,"\"Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin çaplarından (aktâr) çıkıp gitmeye gücünüz yetiyorsa, geçin gidin! Ama bir sultân (kuvvet\u002Fyetki) olmaksızın geçemezsiniz.\" (Rahmân 33)\n\nBuradaki \"aktâr\" (أَقْطَارِ) kelimesi \"kutr\"un çoğuludur ve modern Arapçada \"çap\" mânâsına gelir; bir cismin merkezinden geçen düz hat. Çap kavramı küre yâhut daire gibi mütemâdî, kapalı bir geometriyi ihsâs eder. Düz veya yamuk bir levhanın çapından bahsedilmez; ancak küresel\u002Fdâirevî bir cismin çapından bahsedilir.\n\nModern kozmolojide kâinatın geometrisi üç ihtimâlle târif edilir: Açık (eyer şekli), düz (Öklîd) veya kapalı (küresel). Planck uydusunun ölçtüğü kozmik mikrodalga arka plan verileri, evrenin gözlemlenebilir kısmının çok yakın bir hassâsiyetle \"düz\"e yakın olduğunu gösterse de, bütün evrenin (gözlemlenemeyen kısmı dâhil) muazzam bir hiperküre üzerinde bulunabileceğine dair güçlü modeller vardır. Bu kapalı modelde, bir yönde sürekli yola çıkan, yeterince uzun yolculuk sonunda başlangıç noktasına döner, tıpkı dünya yüzeyinde batıya gidenin doğudan döndüğü gibi.\n\nTârık 11. âyet bunu daha da husûsî söyler: \"Vesemâi zâti'r-rec'i\", \"Dönüş sâhibi semâya yemin olsun.\" Buradaki \"rec'\" dönüş, geri gelme mânâsındadır. Bir foton kapalı kâinatta yeterince uzun yol alırsa, kâinatın eğriliği sebebiyle başladığı noktaya döner. Bu, kapalı topolojik bir kâinatın imzasıdır.\n\nNâziât 27-28: \"Sizi yaratmak mı daha güç, yoksa göğü (binâ etmek) mi? Onu Allah binâ etti. Onun yüksekliğini yükseltti, sonra onu düzene koydu (sevvâhâ).\" Buradaki \"sevvâhâ\", eşitledi, dengeli yaptı, modern kozmolojinin kozmolojik prensibidir: Kâinat, yeterince büyük ölçeklerde her noktadan ve her yönden aynı görünür (homojenlik ve izotropluk).","Planck 2018 verileri kâinatın eğriliğini Ωk = 0.001 ± 0.002 olarak ölçer, düz veya çok hafifçe kapalı. Gözlemlenebilir evrenin çapı yaklaşık 93 milyar ışık yılıdır (kâinatın 13.8 milyar yaşına rağmen, uzayın genişlemesinden ötürü).",[25,28,31],{"label":26,"url":27},"Planck Collaboration (2020), Cosmological parameters","https:\u002F\u002Fwww.aanda.org\u002Farticles\u002Faa\u002Ffull_html\u002F2020\u002F09\u002Faa33910-18\u002Faa33910-18.html",{"label":29,"url":30},"Di Valentino, E. et al. (2019), Planck evidence for a closed Universe","https:\u002F\u002Fwww.nature.com\u002Farticles\u002Fs41550-019-0906-9",{"label":32,"url":33},"miracles-of-quran.com, Shape of Universe","https:\u002F\u002Fwww.miracles-of-quran.com\u002Fshape_of_universe.html",[35,36,37],"isotropy","expanding-universe","planetary-orbits","\u002Fmucize-images\u002Fshape-of-universe.webp","2026-04-27",[41,64,88],{"slug":35,"title":42,"category":7,"importance":43,"summary":44,"ayetRefs":45,"body":49,"scientificContext":50,"sources":51,"related":61,"imagePath":63,"publishedAt":39,"updatedAt":39},"İzotropluk (Yön Bağımsızlığı)",1,"Nûr 35, \"ne doğulu ne batılı\" diyerek imtiyazlı yön bulunmadığını söyler, modern kozmolojinin temel îmâli olan kozmolojik prensiple aynı.",[46],{"s":47,"a":48},24,35,"\"Allah göklerin ve yerin nûrudur. O'nun nûrunun misâli, içinde lamba bulunan bir kandillik gibidir... Onun yağı bir mübârek zeytin ağacındandır; ne doğulu ne batılı.\" (Nûr 35)\n\nBuradaki \"lâ şarkıyye velâ ğarbiyye\" (لَا شَرْقِيَّةٍ وَلَا غَرْبِيَّةٍ) tâbiri, mübârek zeytin ağacının \"ne doğuya ne batıya ait olmaması\", yâni mutlak bir yön ile sınırlandırılmamasıdır.\n\nModern kozmolojinin temel prensiplerinden biri olan \"kozmolojik prensip\" şudur: Kâinat, yeterince büyük ölçeklerde, her noktadan ve her yönden aynı görünür. Yâni hiçbir yön imtiyazlı değildir; bu özelliğe \"izotropluk\" denir. Bir başka deyişle, bir tarafa \"doğu\", öbür tarafa \"batı\" demek, kozmolojik ölçekte mânâsızdır.\n\nBu prensip, COBE (1989), WMAP (2001) ve Planck (2009) uydularıyla ölçülen kozmik mikrodalga arka plan ışımasının (CMB) izotropluğunda harfiyen görünür: Tüm gök kubbede CMB sıcaklığı 2.725 K civarındadır ve dalgalanmalar yalnızca 1\u002F100.000 mertebesindedir. Hiçbir yön diğerinden temelden farklı değildir.\n\nNûr 35 bu mübârek ağacın \"ne doğulu ne batılı\" oluşunu, ilâhî nûrun mekân-yön bağımsızlığı ile birleştirir. Tıpkı kâinatta hiçbir yön imtiyazlı olmadığı gibi, ilâhî nûr da hiçbir mekâna bağlı değildir.\n\nBediüzzaman, \"Kâinatın her noktası, Cenâb-ı Hakk'ın esmâsına bir aynadır; hiçbir nokta diğerinden noksan veya fazla değildir\" der. Bu söz, modern kozmolojinin izotropluk ve homojenlik prensiplerinin metafiziksel bir tasviridir.","Kozmik mikrodalga arka planı (CMB) 2.725 K'da neredeyse mükemmel izotropiktir; ΔT\u002FT ≈ 10⁻⁵. CMB dipol anizotropisi (~3.4 mK) Dünya'nın kâinata göre hareketinden (~370 km\u002Fs) kaynaklanır.",[52,55,58],{"label":53,"url":54},"COBE Mission, NASA","https:\u002F\u002Flambda.gsfc.nasa.gov\u002Fproduct\u002Fcobe\u002F",{"label":56,"url":57},"Planck 2018 results, Astronomy & Astrophysics","https:\u002F\u002Fwww.aanda.org\u002Farticles\u002Faa\u002Ffull_html\u002F2020\u002F09\u002Faa33880-18\u002Faa33880-18.html",{"label":59,"url":60},"miracles-of-quran.com, Isotropy","https:\u002F\u002Fwww.miracles-of-quran.com\u002Fisotropy.html",[5,62],"big-bang","\u002Fmucize-images\u002Fisotropy.webp",{"slug":36,"title":65,"category":7,"importance":66,"summary":67,"ayetRefs":68,"body":72,"scientificContext":73,"sources":74,"related":84,"imagePath":87,"publishedAt":39,"updatedAt":39},"Genişleyen Evren",3,"Zâriyât sûresi 47. âyet, semânın inşâ edildiğini ve \"lemûsiûn\" (genişleticiler) olduğumuzu bildirir, Hubble'ın 1929'daki keşfinden çağlar evvel.",[69],{"s":70,"a":71},51,47,"\"Semâyı kuvvetimizle Biz binâ ettik ve şüphesiz Biz onu genişletmekteyiz.\" (Zâriyât 47)\n\nArapçadaki \"lemûsiûn\" (لَمُوسِعُونَ) kelimesi, \"vüs'at vermek, genişletmek\" mânâsındaki \"vesia\" kökündendir ve bugünkü zaman ifâdesiyle gelir, yâni hâlâ genişletmekteyiz. Bu ifâde, modern kozmolojinin yirminci asrın en büyük keşiflerinden biri sayılan kâinatın genişlemesini, çağlar öncesinden işâretler.\n\n1922'de Alexander Friedmann ve 1927'de Georges Lemaître, Einstein'ın umumi izâfiyet denklemlerinden kâinatın ya genişlemesi ya da büzülmesi gerektiğini matematiksel olarak gösterdiler. Einstein bizzat bu sonuçtan rahatsız olmuş, denklemine \"kozmolojik sâbit\" ilâve ederek statik bir kâinat istemişti. Lâkin 1929'da Edwin Hubble, uzak galaksilerin spektrumlarındaki kırmızıya kaymaları ölçerek galaksilerin bizden uzaklaştığını ve uzaklaştıkça hızlarının arttığını ortaya koydu. Einstein, sonradan bu hatâsını \"hayatımın en büyük gafleti\" diye adlandırdı.\n\n1998'de iki bağımsız ekip (Perlmutter; Schmidt-Riess) Tip Ia süpernovâlarını ölçerek genişlemenin yavaşlamadığını, aksine ivmelendiğini keşfettiler. Bu ivmelenmenin müsebbibi olarak \"karanlık enerji\" tanımlandı, kâinatın enerjisinin yaklaşık %68'ini teşkil eden, bilinmez tabiatlı bir itici kuvvet. Bu keşif 2011 Nobel Fizik Ödülü'ne lâyık görüldü.\n\nKur'ân'ın \"lemûsiûn\" tâbiri, sâdece \"yarattı\" değil, \"yaratmaya devâm ediyoruz, genişletmeye devâm ediyoruz\" mânâsını taşır. Yâni evrenin yaratılışı bir \"fiil-i sâbit\" değil, bir \"fiil-i mütekellim\"dir, şu an bile devâm eder. Bediüzzaman'ın \"Kâinat dâimâ taze bir kitâb-ı Sübhânî gibi yazılır, silinir, tâzelenir\" tâbiri, modern kozmolojinin gözlemlediği bu sürekli genişlemeye tam mutâbıktır.","Hubble sâbiti (H₀) bugün yaklaşık 67-73 km\u002Fs\u002FMpc olarak ölçülür; yâni 1 megaparsek (≈3.26 milyon ışık yılı) uzaklıktaki bir galaksi saniyede ~70 km hızla bizden uzaklaşıyor. JWST ve Planck uydusu verileri arasındaki Hubble gerilimi, kozmolojinin güncel açık problemlerindendir.",[75,78,81],{"label":76,"url":77},"Hubble, E. (1929), A relation between distance and radial velocity","https:\u002F\u002Fwww.pnas.org\u002Fdoi\u002F10.1073\u002Fpnas.15.3.168",{"label":79,"url":80},"NASA, Dark Energy and the Accelerating Universe","https:\u002F\u002Fscience.nasa.gov\u002Funiverse\u002Fthe-universe-is-expanding-faster-these-days-and-dark-energy-is-responsible-so-what-is-dark-energy\u002F",{"label":82,"url":83},"miracles-of-quran.com, Expanding Universe","https:\u002F\u002Fwww.miracles-of-quran.com\u002Fexpanding_universe.html",[62,85,86],"dark-energy","redshifting","\u002Fmucize-images\u002Fexpanding-universe.webp",{"slug":37,"title":89,"category":90,"importance":66,"summary":91,"ayetRefs":92,"body":98,"scientificContext":99,"sources":100,"related":110,"imagePath":114,"publishedAt":39,"updatedAt":39},"Gezegen Yörüngeleri","astronomy","Enbiyâ ve Yâsîn sûreleri, Güneş'in, Ay'ın ve gök cisimlerinin \"felek\"te (yörüngede) yüzdüğünü bildirir, Batlamyus'un sâbit yer modelinden asırlar önce.",[93,95],{"s":94,"a":13},21,{"s":96,"a":97},36,40,"\"O, geceyi, gündüzü, Güneş'i ve Ay'ı yaratandır. Her biri bir yörüngede (felek) yüzmektedir.\" (Enbiyâ 33)\n\n\"Ne Güneş Ay'a yetişebilir, ne de gece gündüzü geçebilir. Her biri bir felekte yüzerler.\" (Yâsîn 40)\n\nArapçada \"felek\" (فَلَك) kelimesi, dâirevî bir yol, yörünge mânâsına gelir; aynı kökten \"fülk\" (gemi, denizde dâirevî hareketle yüzdüğü için) türer. \"Yesbehûn\" (يَسْبَحُونَ) fiili ise \"yüzmek\", bir mâyî içinde sürtünmesizce kayma, mânâsına gelir. Bu iki kelimenin terkîbi şaşırtıcıdır: gök cisimleri sâbit kürelere çakılı değil, boşlukta dâirevî yollarda kendi başlarına seyahat ederler.\n\nHâlbuki nüzûl asrında (7. asır) hem Bizans hem Sâsânî astronomilerinde hâkim model, Aristoteles ve Batlamyus'un (M.S. 2. asır) \"sâbit kürelerde dönen yıldızlar ve hareketsiz Dünyâ\" anlayışıydı. Güneş'in de hareketli olduğu ancak Kopernik (1543), Kepler (1609) ve Newton'un (1687) çalışmalarıyla yerleşti. Hattâ Güneş'in kendi yörüngesinde, galaksimizin merkezi etrâfında, döndüğü ancak 20. asrın ilk yarısında Harlow Shapley ve Jan Oort'un çalışmalarıyla anlaşıldı. Güneş, Samanyolu galaksisinin merkezi etrâfında saatte yaklaşık 828.000 km hızla döner ve bir tam turunu yaklaşık 225 milyon yılda tamamlar, buna \"galaktik yıl\" denir.\n\nKur'ân'ın \"her biri\" tâbiri, Güneş dâhil, modern astronominin tasdîk ettiği gibi, hiçbir gök cismini istisnâ etmez. \"Sebh\" (yüzme) fiili ise sâdece eliptik dönüşü değil, uzayın üç boyutunda eğilen, sallanan, dalgalanan gerçek yörüngeleri çağrıştırır. Bediüzzaman Sözler'de \"Şu kâinat sarayında her zerre, her seyyâre, vazîfedâr birer hareket ile bir tesbîh hâlindedir\" der.","Kepler'in birinci kanunu (1609) gezegenlerin Güneş etrafında elips yörüngede döndüğünü gösterir. Newton (1687) bunu evrensel kütle çekimiyle açıkladı. Güneş Sistemi'nin tüm gezegenleri, Güneş ise galaksi merkezi etrafında, galaksi ise yerel galaksi grubu içinde harekettedir, \"her biri bir felekte yüzer\".",[101,104,107],{"label":102,"url":103},"NASA, Solar System Dynamics","https:\u002F\u002Fscience.nasa.gov\u002Fsolar-system\u002F",{"label":105,"url":106},"Britannica, Kepler's Laws","https:\u002F\u002Fwww.britannica.com\u002Fscience\u002FKeplers-laws-of-planetary-motion",{"label":108,"url":109},"miracles-of-quran.com, Orbits","https:\u002F\u002Fwww.miracles-of-quran.com\u002Forbits.html",[111,112,113],"sun-moon-paths","lunar-phases","day-night-succession","\u002Fmucize-images\u002Fplanetary-orbits.webp",{"title":116,"arabic":117,"description":118,"color":119,"icon":120,"heroImage":121},"Kozmoloji","عِلْمُ الْكَوْن","Big Bang, evrenin genişlemesi, karanlık enerji, yedi sema, kâinatın başı ve sonu.","violet","i-lucide-sparkles","\u002Fmucize-images\u002F_hero\u002Fcosmology.webp",{"ayetler":123},[124,127,130,133],{"s":12,"a":13,"ar":125,"tr":126},"يا معشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا ۚ لا تنفذون إلا بسلطان","Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin çevresinden geçmeye gücünüz yeterse geçin gidin. Allah'ın verdiği bir güç olmadan geçemezsiniz.",{"s":15,"a":16,"ar":128,"tr":129},"أأنتم أشد خلقا أم السماء ۚ بناها","Yaratılışça siz mi daha çetinsiniz, yoksa gök mü? Onu Allah bina etti.",{"s":15,"a":18,"ar":131,"tr":132},"رفع سمكها فسواها","Tavanını yükseltti, onu bir düzene koydu.",{"s":20,"a":21,"ar":134,"tr":135},"والسماء ذات الرجع","Andolsun o dönüşlü göğe,"]