وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ۖ ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين ۖ يغشي الليل النهار ۚ إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون
"O, yeri uzatan ve orada sâbit dağlar, ırmaklar kılandır. Her meyveden de orada iki eş kılmıştır. Geceyi gündüze örter. İşte bunda, düşünen bir kavim için âyetler vardır."
سبحان الذي خلق الأزواج كلها مما تنبت الأرض ومن أنفسهم ومما لا يعلمون
"Münezzehtir O ki bütün eşleri yarattı; yerin bitirdiklerinden, kendi nefslerinden ve bilmedikleri şeylerden."
الذي جعل لكم الأرض مهدا وسلك لكم فيها سبلا وأنزل من السماء ماء فأخرجنا به أزواجا من نبات شتى
"O ki, yeryüzünü size bir beşik kıldı, içinde sizin için yollar soktu ve gökten bir su indirdi. Böylece onunla çeşit çeşit bitkiden çiftler çıkardık."
ومن كل شيء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون
"Her şeyden iki eş yarattık; umulur ki düşünüp öğüt alırsınız."
Kur'ân, bitkilerden bahsettiği dört ayrı yerde aynı şaşırtıcı kelimeyi tekrar eder: zevceyn (çift) ve ezvâc (çiftler). Ra'd sûresi 3. âyet: "Yeryüzünü uzatan, orada sâbit dağlar ve nehirler yaratan O'dur. Her meyveden orada ikişer çift yarattı..." Yâ-Sîn 36: "Yerin bitirdiği şeylerden, kendi nefislerinden ve daha bilmedikleri şeylerden bütün çiftleri yaratan Allah, münezzehtir." Tâhâ 53: "...ve gökten bir su indirdi de onunla muhtelif bitkilerden çiftler çıkardık." Zâriyât 49: "Her şeyden çift çift yarattık, tâ ki tezekkür edesiniz."
Yedinci asırda hurma ağacının erkeklisi ile dişilisini ayırt eder, bağcı çiftleşmeye yardımcı olurdu, fakat bütün bitkilerin çift olduğu fikri, o günkü tarım bilgisini aşıyordu. Çünkü buğday, arpa, çilek, kavak, eğrelti otu gibi çiçeği görünmeyen veya görünüşte tek olan binlerce tür vardı. Bu bitkilerin de çift olduğunu Avrupalı botanikçiler ancak 1694'te Rudolf Camerarius'un De Sexu Plantarum eseri ile, yapısal olarak ise 18. asırda Carl Linnaeus'un cinsel sınıflandırma sistemi ile keşfetti.
Modern botanik bugün şunu söyler: çiçekli bitkilerin (angiosperm) yaklaşık yüzde 90'ı hermafrodittir, yani erkek (stamen, anter, polen) ve dişi (pistil, ovaryum, ovül) organları aynı çiçekte taşır. Kalan kısım ya monoik (aynı bitkide ayrı erkek ve dişi çiçekler, mısır, ceviz) ya da dioik (ayrı bitkilerde erkek ve dişi, hurma, kavak, kivi) yapıdadır. Cinsiyetsiz görünen yosun, eğrelti, mantar gibi türlerde bile gametofit safhasında erkek (anteridyum) ve dişi (arkegonyum) gametler üretilir. İstisnasız her türde gametik kutuplaşma vardır.
Daha da incelisi, 21. asırda yapılan moleküler çalışmalar, bitkilerin cinsiyet tayininde hayvanlardakine benzer X/Y kromozom sistemleri taşıdığını ortaya çıkardı (papaya: XY; ıspanak: XY; çilek: ZW). Yâ-Sîn'in "daha bilmedikleri şeylerden çiftler" ifadesi, kendi devirlerinin müfessirlerine bile kapalı kalan bu mikroskobik gerçekleri kapsayan açık uçlu bir işarettir.
Bediüzzaman Sözler'de der ki: "Şu kâinâta bak; yıldızlardan zerrelere kadar her şey çift yaratılmış. Demek vahdâniyyetin sikkesi her zerreye basılmış."
Çiçekli bitkilerin (Angiospermae, ~300.000 tür) %90'a yakını hermafrodit, %5'i monoik, %5'i dioiktir (Renner & Ricklefs, 1995, Am. J. Botany). Camerarius (1694), Köelreuter (1761) ve Mendel (1866) bitki cinsiyetinin mendelyan irsiyetini ispatladı. Bitki cinsiyet kromozomları (XY/ZW) papaya, kavak, hurma ve çilek genomlarında dizilenmiştir.
- Renner & Ricklefs, Dioecy and its correlates in the flowering plants (Am. J. Botany, 1995)
- Rudolf J. Camerarius, De Sexu Plantarum Epistola (1694)
- Ming et al., Sex chromosomes in flowering plants (Am. J. Botany, 2007)
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, 32. Söz
