Sıfır Derece ve Suyun Donma Noktası

"Onlar orada koltuklara yaslanırlar; ne aşırı sıcak güneş, ne de yakıcı soğuk (zemherîr) görürler." (İnsân 13)

İnsân sûresindeki "zemherîr" (زَمْهَرِير) kelimesi, Arapça'da "yakıcı şiddetli soğuk" mânâsındadır. Türkçe'ye Osmanlıca yoluyla "zemherî" olarak da geçmiştir ve hâlâ kışın en şiddetli zamanını ifâde eder.

Klasik tefsirler bu âyeti cennettekiler için iklimsel mükemmellik olarak yorumlamıştır: Cennette ne çöl güneşi vardır ne de zemherî soğuğu, sürekli mu'tedil bir iklim. Modern bilim bağlamında düşünüldüğünde, suyun ve hayatın varlığı için 0°C ile 100°C arasındaki dar pencerenin önemi anlaşılır.

Dünyâ'nın yaşanabilir iklim kuşağı kaç dar?

• Kâinattaki sıcaklık aralığı: -273.15°C (mutlak sıfır) ile yıldız çekirdeklerinde 10⁸ °C'lik füzyon sıcaklığına kadar
• Bu aralığın sâdece %0.000001'inde sıvı su (0-100°C) bulunabilir
• İnsan vücudu ±5°C dışına çıkarsa (37°C ± 5) ölür, yâni hayat aralığının da küçük bir penceresinde yaşıyoruz

Allah'ın ayarladığı antropomorfik prensip: Dünyâ Güneşten 149 milyon km uzakta, %1 yakın olsa Venüs gibi 462°C, %4 uzak olsa Mars gibi -60°C ortalama sıcaklıkta olurdu. İçinde sıvı su barındıran "yaşam kuşağı" (habitable zone) güneş sisteminde bu kadar dardır.

İnsân 13'teki âyet, dünyâdaki sıcak/soğuk iki uçlu deneyimi (sahranın 50°C'ye varan yazı, çölde -10°C'ye düşen gecesi) hatırlatarak cenneteki sıcaklık dengesini vurgular. Bilimsel olarak suyun faz geçiş noktaları (donma 0°C, kaynama 100°C, atmosfer basıncında) hayatın matematiksel sınırlarıdır.

Sad 57'de ise cehennemdekilere "hamîm ve ğassâk", kaynar su ve dondurucu cerahât, verileceği bildirilir; iki uç sıcaklığın bir arada bulunması da şiddet vurgusudur. Modern termodinamikte sıcak ve soğuğun aynı anda aynı yerde varlığı imkânsız değildir (Joule-Thomson genleşmesi ile soğutma, kontaktoryel ısıtma ile aynı sistemde, örn. termoelektrik Peltier elementi).

Bediüzzaman 17. Söz'de kâinatın insana ne kadar geniş ve ince ayarlanmış olduğunu anlatır: "Dünyâ insan için bir misâfirhâne, içindeki hava, su, sıcak, soğuk hep insanın hayatına göre ayarlanmıştır."