ينبت لكم به الزرع والزيتون والنخيل والأعناب ومن كل الثمرات ۗ إن في ذلك لآية لقوم يتفكرون
"Allah, sizin için, o su ile ekin, zeytin, hurmalıklar, üzümler ve her çeşit meyveleri bitirir. Şüphesiz ki bunda düşünecek bir topluluk için büyük bir ibret vardır. ()"
والله أنزل من السماء ماء فأحيا به الأرض بعد موتها ۚ إن في ذلك لآية لقوم يسمعون
"Allah gökten bir su indirdi ve onunla yeryüzüne ölümünden sonra hayat verdi. Şüphesiz ki bunda dinleyen bir millet için büyük bir ibret vardır."
ألم تر أن الله أنزل من السماء ماء فأخرجنا به ثمرات مختلفا ألوانها ۚ ومن الجبال جدد بيض وحمر مختلف ألوانها وغرابيب سود
"Görmedin mi Allah gökten bir su indirdi. Biz onunla renkleri başka başka meyveler çıkardık. Dağlarda da yollar, beyazlı kırmızılı çeşitli renklerde ve kapkara topraklar var."
"O su ile sizin için ekin, zeytin, hurma, üzüm ve daha nice meyveler bitirir. Şüphesiz bunda düşünen bir kavim için âyetler vardır." (Nahl 11)
"Allah gökten su indirdi de onunla ölümünden sonra yeryüzünü diriltti..." (Nahl 65)
Bu âyetlerin "yağmurun her türlü bitkiyi yetiştirmesi" tâbiri, modern biyokimyada azot döngüsünün ve şimşekli yağmurun bitki beslemesindeki husûsî rolünü çağrıştırır.
Atmosferin %78'i azottur (N₂), lâkin bu moleküler azot çok kararlıdır (N≡N üçlü bağı 945 kJ/mol enerji ister). Bitkiler azotu N₂ formunda kullanamaz; ancak nitrat (NO₃⁻) veya amonyum (NH₄⁺) iyonları olarak emebilir. Tabiatta azotu sabitleyen iki ana mekanizma vardır:
1. Bakteriler (Rhizobium): Baklagil köklerindeki simbiyotik bakteriler nitrojenaz enzimi ile N₂'yi NH₃'ye çevirir. Yıllık ~200 milyon ton.
2. Şimşek (Fritz Haber öncesi en büyük abiyotik kaynak): Yıldırım çakışında havadaki N₂ ve O₂ ~30000°C plazmada birleşip NO ve NO₂ teşkil eder. Bu nitrik oksitler yağmur damlacıklarıyla nitratlı asit (HNO₃) hâline gelip toprağa düşer. Yıllık ~15 milyon ton sabit azot, yâni dünyâdaki bütün gübre kullanımının önemli bir kısmı.
Yâni yağmurun bitki yetiştirmesi sâdece sulama değil, aynı zamanda nitratlı gübreyi gökten indirmesidir. Şimşek, atmosferin azotunu bitkiye ulaştıran kimyâgerdir. Hadîd 25'in demir, Nahl 11'in yağmur, her ikisi de "indirilen" gizli faydalardır.
Fâtır 27'deki âyet bu rengârenk meyve çeşitliliğini "Allah'ın inzâl ettiği su"yla bağlar. Modern tarımda gübresiz topraklarda meyve çeşitliliği zayıflar, çünkü farklı meyveler farklı N:P:K oranlarına ihtiyaç duyar. Yağmur ve özellikle gök gürültülü yağmur, bu çeşitliliği bilfiil mümkün kılan kimyâsal mekanizmadır.
Nasıl ki Hadîd 25 demirin gökten indirilişini söyler, Nahl 11 de yağmurla beraber azotun bitkiye taşınışını "yetiştirir" (yünbitü) tâbiriyle hülâsa eder. Gökten gelen sâdece su damlası değil; içine eriyik nitrat, fosfor (P) ve potasyum (K) iyonları katılmış komple bir kimyâsal gübre çözeltisidir.
Azot döngüsünde başlıca süreçler: N₂ fiksasyonu, nitrifikasyon (NH₄⁺ → NO₂⁻ → NO₃⁻, Nitrosomonas ve Nitrobacter bakterileri), denitrifikasyon (NO₃⁻ → N₂). Şimşek başına ~3 kg fixed nitrogen üretilir. Haber-Bosch süreci (1909) sentetik N fiksasyonu ile insan müdahalesi ekleyince bugün küresel azot döngüsü antropojenik olarak iki katına çıkmıştır.
- Galloway, J. N. et al. (2008), Transformation of the Nitrogen Cycle, Science
- Schlesinger, W. H., Biogeochemistry: An Analysis of Global Change
- miracles-of-quran.com, Nitrogen Cycle
