مثل الجنة التي وعد المتقون ۖ فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ۖ ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم ۖ كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم
"Kötülükten sakınanlara vaad edilen cennetin durumu şöyledir: Orada bozulmayan temiz sudan ırmaklar, tadı değişmeyen sütten ırmaklar, içenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Onlar için cennette her çeşit meyve ve Rablerinden bir bağışlanma vardır. Bunların durumu, ateşte ebedî olarak kalacak olan ve bağırsaklarını parçalayacak kaynar su içirilen kimsenin durumu gibi olur mu?"
"Takvâ sahiplerine vaad olunan cennetin misâli şudur: Orada bozulmamış sudan ırmaklar, tadı bozulmamış sütten ırmaklar, içenlere lezzet veren şaraptan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır..." (Muhammed 15)
Bu âyetin sıralamasındaki ilmî incelik, Muhammed asrı (M. 7. yüzyıl) Arap çölünde tesadüfen oluşamayacak bir reolojik bilgi içerir. Sıralama: su → süt → şarap → bal.
Modern kimyada viskozite (akışkanlığa direnç), bir sıvının iç sürtünmesini ifâde eder ve Pascal-saniye (Pa·s) ile ölçülür. 20°C'de bu dört sıvının yaklaşık dinamik viskoziteleri:
- Su: 0.001 Pa·s (1 cP, santipoise)
- Süt: 0.003 Pa·s (3 cP)
- Şarap: 0.0015–0.002 Pa·s (üzüm şarabı için yaklaşık 1.5-2 cP, alkol içeriğine göre değişir; lâkin yaşlandıkça ve şekerlendikçe artar, likör tipinde 5-15 cP)
- Bal: 10 Pa·s (10000 cP), sudan on bin kat daha viskoz
Âyet, sıralamayı en az viskozdan en yüksek viskoza doğru veriyor. Bu sıralama tesâdüf değildir; çünkü cennet nimetlerinin bu husûsî sıralanışı insan damağına da uygundur, su ile başlayıp bal ile son bulan bir sofra düzeni gibi.
İncelik şu ki: 7. yüzyıl Arap çölünde "viskozite" diye bir kavram yoktu; reometre, kapilernic akış denkli, hiçbiri keşfedilmemişti. Newton'un viskozite kanunu (τ = μ·du/dy) 1687'de yayınlandı. Ama Kur'ân, dört sıvıyı modern reolojinin bin yıl sonra ölçeceği sırayla zikretmiştir.
Ayrıca her bir sıvıya husûsî bir vasıf verilmiştir:
- Su: gayri âsin (bozulmamış, kokuşmamış), bilimsel olarak su, organik kontaminasyon olmadıkça mikrobiyal bozulmaya açıktır
- Süt: lem yeteğayyer ta'muh (tadı değişmemiş), sütün laktik fermentasyon ile kısa sürede ekşimesi malumdur
- Şarap: lezzet'in li'ş-şâribîn (içenlere lezzet), dünyâdaki şarabın baş ağrıttığı zikredilirken
- Bal: musaffan (süzülmüş, saf), peteğinden ayrılmış saf bal anlamında
Bediüzzaman 28. Söz'de cennet nimetlerinin dünyâ nimetlerinden farkını anlatırken, "Cennet meyvelerinin lezzeti binler derece artırılmış, kusurları izâle edilmiş" der. Âyet'in viskozite sıralaması da bu mükemmelleştirme sanatının bir başka tezahürüdür.
Viskozite, Newton sıvıları için τ = μ(du/dy) ile tanımlanır. Su 20°C'de 1 cP referans alınır. Bal, glikoz-fruktoz konsantrasyonu yüksek (≥%80) olduğundan ozmotik basınç ve hidrojen bağı yoğunluğu yüksektir; akışkanlığı sıcaklığa kuvvetli bağlıdır (Arrhenius davranışı). Süt, kazein miselleri ve yağ globülleri sebebiyle Newton-dışı (zayıf shear-thinning) davranır.
- Yanniotis, S. et al. (2006), Effect of moisture on viscosity of honey, Journal of Food Engineering
- Bourne, M. C., Food Texture and Viscosity (2002)
- miracles-of-quran.com, Viscosity
