مثل الجنة التي وعد المتقون ۖ فيها أنهار من ماء غير آسن وأنهار من لبن لم يتغير طعمه وأنهار من خمر لذة للشاربين وأنهار من عسل مصفى ۖ ولهم فيها من كل الثمرات ومغفرة من ربهم ۖ كمن هو خالد في النار وسقوا ماء حميما فقطع أمعاءهم
"Takva sahiplerine vaat edilen cennetin meseli şudur: Onda bozulmuş olmayan sudan ırmaklar, tadı değişmemiş sütten ırmaklar, içenlere lezzet veren hamrdan ırmaklar ve süzme baldan ırmaklar vardır. Onlara orada her tür meyveden ve Rablerinden bağışlanma vardır. Ya o, ateşte ebedî kalan ve bağırsaklarını parça parça kesecek kaynar su ile sulanan kimse gibi olur?"
"Takva sahiplerine vaad olunan cennetin misali sudur: Orada bozulmamis sudan irmaklar, tadi bozulmamis sutten irmaklar, icenlere lezzet veren saraptan irmaklar ve suzme baldan irmaklar vardir..." (Muhammed 15)
Bu ayetin siralamasindaki ilmi incelik, Muhammed asrinda (M. 7. yuzyil) Arap colunde tesadufen olusamayacak bir reolojik bilgi icerir. Siralama: su -> sut -> sarap -> bal.
Modern kimyada viskozite (akiskanliga direnc), bir sivinin ic surtunmesini ifade eder ve Pascal-saniye (Pa.s) ile olculur. 20 C'de bu dort sivinin yaklasik dinamik viskoziteleri:
- Su: 0.001 Pa.s (1 cP, santipoise)
- Sut: 0.003 Pa.s (3 cP)
- Sarap: 0.0015-0.002 Pa.s (uzum sarabi icin yaklasik 1.5-2 cP, alkol icerigine gore degisir; fakat yaslandikca ve sekerlendikce artar, likor tipinde 5-15 cP)
- Bal: 10 Pa.s (10000 cP), sudan on bin kat daha viskoz
Ayet, siralamayi en az viskozdan en yuksek viskoza dogru veriyor. Bu siralama tesaduf degildir; cunku cennet nimetlerinin bu ozel siralanisi insan damagina da uygundur, su ile baslayip bal ile son bulan bir sofra duzeni gibi.
Incelik su ki: 7. yuzyil Arap colunde "viskozite" diye bir kavram yoktu; reometre, kapiler akis denklemi, hicbiri kesfedilmemisti. Newton'un viskozite kanunu (t = m.du/dy) 1687'de yayinlandi. Ama Kur'an, dort siviyi modern reolojinin bin yil sonra olcecegi sirayla zikretmistir.
Ayrica her bir siviya ozel bir vasif verilmistir:
- Su: gayri asin (bozulmamis, kokusmamis), bilimsel olarak su, organik kontaminasyon olmadikca mikrobiyal bozulmaya aciktir
- Sut: lem yetegayyer ta'muh (tadi degismemis), sutun laktik fermentasyon ile kisa surede eksimesi malumdur
- Sarap: lezzet'in li's-saribin (icenlere lezzet), dunyadaki sarabin bas agritigi zikredilirken
- Bal: musaffan (suzulmus, saf), peteginden ayrilmis saf bal anlaminda
Bediuzzaman 28. Soz'de cennet nimetlerinin dunya nimetlerinden farkini anlatirken, "Cennet meyvelerinin lezzeti binler derece artirilmis, kusurlari izale edilmis" der. Ayet'in viskozite siralamasi da bu mukemmellestirme sanatinin bir baska gorunumudur.
Viskozite, Newton sıvılar için t = m(du/dy) ile tanımlanır. Su 20 C'de 1 cP referans alınır. Bal, glikoz-fruktoz konsantrasyonu yüksek (>=%80) olduğundan ozmotik basınç ve hidrojen bağı yoğunluğu yüksektir; akışkanlığı sıcaklığa kuvvetli bağlıdır (Arrhenius davranışı). Süt, kazein miselleri ve yağ globülleri sebebiyle Newton-dışı (zayıf shear-thinning) davranır.
- Yanniotis, S. et al. (2006), Effect of moisture on viscosity of honey, Journal of Food Engineering
- Bourne, M. C., Food Texture and Viscosity (2002)
