Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
الله الذي خلق سبع سماوات ومن الأرض مثلهن يتنزل الأمر بينهن لتعلموا أن الله على كل شيء قدير وأن الله قد أحاط بكل شيء علما
"Allah, yedi göğü ve yerden de onların benzerini yaratandır. İş, onların arasında inmektedir; Allah'ın her şey üzerine Kadîr olduğunu ve Allah'ın her şeyi bilgiyle kuşattığını bilesiniz diye."
ألم تروا كيف خلق الله سبع سماوات طباقا
"Allah'ın yedi göğü tabaka tabaka nasıl yarattığını görmediniz mi?"
الذي خلق سبع سماوات طباقا ۖ ما ترى في خلق الرحمن من تفاوت ۖ فارجع البصر هل ترى من فطور
"O ki, yedi göğü tabaka tabaka yarattı. Rahmân'ın yaratmasında bir uyumsuzluk görmezsin. Haydi, gözünü çevir de tekrar bak; hiçbir çatlak görüyor musun?"
Talak suresi 12: "Allah, yedi göğü ve yerden de onlar gibisini (mislehunne) yaratandır. Emr aralarında iner durur ki Allah'ın her şeye kadir olduğunu ve ilminin her şeyi kuşattığını bilesiniz."
Klasik müfessirler bu âyetin "yerden de onlar gibisi" ifadesini yedi yer tabakası olarak yorumlamışlardır (Taberî, İbn Kesîr). Hadis-i şerifte de "Yedi yer üst üstedir" beyanı vardır (Buharî, Mezalim 13).
Modern jeofizik tasnifi (sismik dalgalardan):
Andrija Mohorovicic (1909) ve Inge Lehmann (1936) sismograflarla yerin içini X-ışını gibi taradılar. Deprem dalgalarının (P ve S) hızındaki ani değişiklikler, farklı yoğunluk katmanlarının sınırlarını gösterir:
| Katman | Derinlik | Madde | |--------|----------|-------| | 1. Kabuk (kıtasal/okyanusal) | 0-70 km | Granit, bazalt | | 2. Üst manto (litosfer + astenosfer) | 70-410 km | Peridotit | | 3. Geçiş bölgesi | 410-660 km | Wadsleyite, ringwoodite | | 4. Alt manto | 660-2700 km | Bridgmanite, ferroperiklas | | 5. D'' tabakası | 2700-2891 km | Post-perovskite | | 6. Dış çekirdek (sıvı) | 2891-5150 km | Demir-nikel ergiyiği | | 7. İç çekirdek (katı) | 5150-6371 km | Demir-nikel kristali |
Her bir tabakanın fiziksel ve kimyasal özellikleri farklıdır. P-dalgası hızı kabukta 6 km/s iken iç çekirdekte 11 km/s'ye çıkar. Sıvı dış çekirdek S-dalgalarını geçirmez; bu sayede 1936'da Lehmann katı iç çekirdeği keşfetti.
Not: Bilim insanları yerin katman sayısı konusunda farklı tasnifler kullanır. Kimi model 5 ana katman sayar, kimi daha fazla alt bölüm ekler. "Yedi katman" eşleşmesi, âyetteki "yedi" sayısıyla örtüşen bir yorumdur, fakat jeofizikteki tek ve mutlak tasnif değildir. Yine de âyet, VII. yüzyılda yerin katmanlı yapısına dair dikkat çekici bir işarettir.
PREM (Preliminary Reference Earth Model, Dziewonski & Anderson 1981) sismik referans modelinde dünya yarıçapı 6371 km. Mohorovicic 1909 (kabuk-manto sınırı), Lehmann 1936 (iç çekirdek), Bullen 1940 tabakalı model. Bridgmanite, dünyanın en bol minerali (alt manto hacminin %93'ü).
- Dziewonski A.M. & Anderson D.L., Preliminary Reference Earth Model, Phys. Earth Planet. Inter. 25 (1981)
- USGS, Inside the Earth
- Britannica, Structure of the Earth
