يا أيها الناس إن كنتم في ريب من البعث فإنا خلقناكم من تراب ثم من نطفة ثم من علقة ثم من مضغة مخلقة وغير مخلقة لنبين لكم ۚ ونقر في الأرحام ما نشاء إلى أجل مسمى ثم نخرجكم طفلا ثم لتبلغوا أشدكم ۖ ومنكم من يتوفى ومنكم من يرد إلى أرذل العمر لكيلا يعلم من بعد علم شيئا ۚ وترى الأرض هامدة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت وأنبتت من كل زوج بهيج
"Ey insanlar! Eğer dirilişten bir şüphedeyseniz, işte biz sizi topraktan, sonra nutfeden, sonra alakadan, sonra biçimlendirilmiş ve biçimlendirilmemiş çiğnemden, size açıklamak için yarattık. Dilediğimizi rahimlerde belirlenmiş bir süreye kadar tutarız. Sonra sizi bir çocuk olarak çıkarırız. Sonra olgunluk çağınıza ulaşasınız. Sizden kim vefat ettirilir, sizden kim, bilgiden sonra bir şey bilmemek için ömrün en düşkün çağına döndürülür. Yeri kupkuru görürsün. Ona su indirdiğimiz zaman titrer, artar ve her göz alıcı eşten bitirir."
ومن آياته أنك ترى الأرض خاشعة فإذا أنزلنا عليها الماء اهتزت وربت ۚ إن الذي أحياها لمحيي الموتى ۚ إنه على كل شيء قدير
"O'nun âyetlerindendir: Yeri huşû içinde görürsün. Üzerine su indirdiğimizde harekete geçer ve artar. Ona can veren, ölüleri de diriltendir. O, her şeye Kadîr'dir."
رزقا للعباد ۖ وأحيينا به بلدة ميتا ۚ كذلك الخروج
"Kullar için bir rızıktır. Onunla ölü bir beldeyi dirilttik. İşte çıkış da böyledir."
Hac suresi 5: "**...Yeri kupkuru görürsün; üzerine su indirdiğimizde harekete geçer ve şişer (ihtezzet ve rabet), her güzel çiftten bitkiler bitirir.**"
Fussilet 39: "Allah'ın âyetlerinden biri de şudur: Sen yeri kupkuru görürsün; biz onun üzerine suyu indirdiğimiz vakit harekete geçer ve şişer (ihtezzet ve rabet). Şüphesiz onu dirilten, ölüleri de elbette dirilten O'dur."
İhtezzet ve rabet, iki kelime ardı ardına geliyor. İhtezzet: harekete geçti, titreşti, sallandı. Rabet: kabardı, şişti, hacmi arttı. İkisi birden toprağın suyla fizikî hacim genişlemesini tarif eder.
Toprak şişmesi (soil swelling): Killer (özellikle smektit, montmorillonit grubu) su moleküllerini kristal yapılarının arasına alarak hacimce genişler.
Smektit kil şişme oranları:
- Na-montmorillonit: hacimce %1.500 (15 katı!)
- Ca-montmorillonit: hacimce %95-145
- İllit: hacimce %15-20
- Kaolinit: hacimce %5
Hareket (ihtezzet): Kuru toprağa su damlatıldığında ilk milisaniyede kapiler emme kuvveti ile su moleküller arası boşluklara hücum eder. Bu sırada hava cepleri patlayarak ses çıkarır, partiküllerde ani mikro-hareket olur.
Şişme (rabet): Saniyeler-dakikalar içinde kil tabakaları su alarak genişler.
Kur'ân'ın bu iki kelimeyi peş peşe kullanması bilimsel hassasiyet açısından dikkat çekicidir: önce hareket (ihtezzet, kapiler emme anındaki mikro-titreşim), sonra hacimce büyüme (rabet, kil şişmesi). Ayrıca âyet bunu dirilişe delil olarak gösterir. Ölü toprağın suyla dirilmesi, ölü bedenin kıyamette dirilmesinin bir prototipidir.
Smectite (montmorillonite) crystal swelling: water enters interlayer space (basal spacing 9.6 → 19+ A). Free swelling test ASTM D5890. Vertisol expansion-contraction creates "gilgai" microrelief. Capillary pressure on dry soil: -100 to -1500 kPa drives initial water uptake within milliseconds. Marais E. et al., Capillary fragility of dry soil, Soil Sci. (2012).
- USGS, Expansive Soils Map
- Bujang B.K., Mechanics of swelling soils, Geotechnical Engineering (2014)
- FAO Soil Classification, Vertisols
