الذي جعل لكم من الشجر الأخضر نارا فإذا أنتم منه توقدون
"O ki, size yeşil ağaçtan bir ateş kıldı, o takdirde ondan tutuşturursunuz."
Tarık suresi 11-12: "Dönüş sahibi göğe ve yarılma sahibi (zâti's-sad') yere yemin olsun."
Sad' kelimesi Arapça'da "çatlama, yarılma, yarık" manasındadır. Yer yüzeyinin ne sebeple ve nerede yarıldığını VII. yüzyıl insanı bilemezdi. Modern jeoloji ise yer kabuğunun fay hatları, riftler ve volkanik yarıklar boyunca sürekli yarıldığını ispatladı.
Volkanizm: yerin iç ateşinin dışa çıkışı. Yer kabuğunun altında, derinliği 100-200 km'den itibaren manto kısmen ergimiş haldedir. Bazı bölgelerde basınç düşmesi (rift zonları), su ilavesi (subdüksiyon zonları) veya manto plumleri (sıcak noktalar) sebebiyle bu ergiyik magma yüzeye doğru çıkar.
Üç temel volkan tipi:
- Levha sınırı volkanları: Pasifik halkası (Ring of Fire). Dünyadaki aktif volkanların %75'i burada.
- Rift volkanları: Doğu Afrika rifti, İzlanda Mid-Atlantic sırtı.
- Sıcak nokta volkanları: Hawaii, Yellowstone. Manto plumleri sabit, levha üstlerinden kayar.
Sayılar: Yerde şu an aktif kabul edilen 1.350 volkan vardır (Smithsonian Global Volcanism). Yıllık ortalama 50-70 volkan püskürür.
Lav ve magma sıcaklığı: Bazaltik magma 1.000-1.250°C, riyolitik magma 700-900°C.
Faydalı sonuçları: Volkanik topraklar dünyanın en verimli tarım topraklarındandır. Hidrotermal sistemler (jeotermal enerji) İzlanda elektriğinin %30'unu sağlar.
Yasin 80: "Yeşil ağaçtan size ateş çıkaran O'dur." Bu ayet birinci derecede klorofilin enerji depolaması için olsa da, bazı müfessirler yerin ateşli iç yapısı için de işaret kabul eder.
Smithsonian GVP (Global Volcanism Program), 1.350 active volcanoes. Hawaii hotspot plume rises ~10 cm/yıl. VEI (Volcanic Explosivity Index) Tambora 1815 = 7 (~150 km³ ejecta). Yellowstone caldera floor uplift 7 cm/yıl (LiDAR 2014). Subduction zone arc volcanism: water-fluxed melting at ~110 km depth (Tatsumi 1989).
- Smithsonian GVP, Volcanoes of the World
- USGS Volcano Hazards Program
- Britannica, Volcano
