Yanan Deniz: Hidrotermal Menfezler

Tûr sûresi 6: "Ve tutuşturulmuş denize yemîn olsun (ve'l-bahri'l-mescûr)."

"Mescûr" kelimesi secera fiilinden olup "tutuşturulmuş, ateşle dolu" mânâsına gelir. Klâsik müfessirler bu kelimeyi üç şekilde anladılar:

1. Ateşle dolu deniz (ahir zamanda)
2. Suyu çekilmiş, tutuşturulmuş deniz
3. Çok dolu deniz

Lâkin modern oşinografi 1977'de Galápagos Riftinde keşfedilen hidrotermal menfezler ile bu âyete bambaşka bir veche kazandırdı.

Hidrotermal menfez nedir? Okyanus tabanı (tipik olarak 2.000-4.000 m derinlikte), tektonik plakaların ayrıldığı orta-okyanus sırtlarında çatlaklarla doludur. Soğuk deniz suyu bu çatlaklardan litosfere sızar, magma odasının üstünde 350-400 °C'ye kadar ısınır, mineral ve metal iyonlarla zenginleşir, sonra geri yukarı, devasa bacalar (chimneys) hâlinde fışkırır.

Black smokers (kara dumanlar): Demir ve sülfür sülfit minerallerinin çökelmesiyle siyah duman görünümü yaratan menfezler. Sıcaklık 350+ °C.

White smokers (beyaz dumanlar): Baryum, kalsiyum ve silikon bileşikleriyle açık renkli akıntılar. 100-300 °C.

Yanan denizin mu'cizesi: Bu menfezler etrafında, ışık olmamasına rağmen bütün bir ekosistem bulunur, kemoautotrofik bakteriler, dev tüp solucanları (Riftia pachyptila), körlü karidesler, beyaz yengeçler. Hidrojen sülfürü besin maddesine dönüştüren bakteriler bu sistemin temelidir; güneş enerjisinden bağımsız, jeotermal enerjiye dayalı yegâne ekosistem.

"Yanan deniz" tâbiri, yedinci yüzyılda hiçbir insanın okyanus tabanına inmediği bir devirde, modern bilimce ancak 1977'de doğrulanan bir hakîkati taşır. Su yanmaz, lâkin okyanus tabanından püsküren şey gerçekten yanan magma ısısının taşıdığı su'dur.

Bu keşfin mu'cizevî veçhesi şudur: Klâsik tefsirciler "tutuşturulmuş deniz" tâbirini kıyâmet sahnesi olarak okuyorlardı; modern bilim okyanusun mevcut hâlinde de bu tâbirin maddî karşılığının var olduğunu gösterdi. Hattâ NASA, Avrupa'nın buzlu uydusu Europa'da hayat aramasında öncelikli senaryo olarak hidrotermal menfez ekosistemleri belirledi.