۞ وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا
"O, iki denizi salıverendir: Bu tatlı, tatlıdır; bu da tuzlu, acı tuzludur. Aralarına bir berzah ve yasaklanmış bir yasak kılmıştır."
وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ۖ ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها ۖ وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون
"İki deniz eşit/bir olmaz: Şu tatlıdır, susuzluğu giderir, içimi kolaydır; şu da tuzlu ve acıdır. Her birinden taze et yersiniz ve takındığınız süs eşyasını çıkarırsınız. O'nun lütfundan payınızı arayasınız ve şükredesiniz diye, gemilerin denizde suları yara yara gittiğini görürsün."
Rahmân suresi 19-20: "İki denizi birbirine kavuşmak üzere salıvermiştir. Aralarında bir berzah (engel) vardır; birbirinin sınırına geçemezler."
Furkan 53: "O, iki denizi salıverdi: bu tatlı ve susuzluğu giderir, şu da tuzlu ve acıdır. İkisinin arasına bir engel (berzah) ve aşılması imkânsız bir perde (hicren mahcura) koymuştur."
Bu âyetler, modern okyanus biliminin ancak XX. yüzyıl sonunda tespit ettiği iki ayrı olayı tarif eder:
1. Tuzlu deniz - tatlı nehir cepheleri (estuer): Bir nehrin denize döküldüğü yerde, tatlı su tuzlu su üzerinde bir tabaka oluşturur. Bu iki su kütlesi onlarca kilometre boyunca birbirine karışmadan akar. Cebelitarık, Hürmüz ve Bering boğazlarında uydu görüntüleri bu cepheleri net olarak gösterir.
2. Tuzlu deniz - tuzlu deniz cepheleri (haline ve thermohaline cephe): Akdeniz suyu Atlantik Okyanusu'na Cebelitarık Boğazı'ndan akar. Tuzluluğu Atlantik'ten yüksek olduğu için alttan akar, üstte ise Atlantik suyu Akdeniz'e girer. İki kütle binlerce kilometre boyunca farklı tuzluluk, sıcaklık, yoğunluk ve oksijen seviyelerini korur. Sanki aralarında görünmez bir perde vardır.
Berzah kelimesi ne demek: Berzah Arapça'da "iki şey arasında bulunan ayırıcı, ne birinden ne diğerinden olan ara bölge" demektir. Modern oşinografide bu kavramın karşılığı pycnocline (yoğunluk geçiş katmanı) ve halocline (tuzluluk geçiş katmanı) olarak adlandırılır.
Hicren mahcura: Bu tabir "tamamen yasaklanmış engel" demektir. Su molekülleri tek tek geçebilir, ama büyük ölçekte iki kütle kendi özelliklerini korur. NASA Aqua uydusu MODIS sensörüyle çekilen görüntülerde bu cepheler çıblak gözle görülebilir.
Yedinci yüzyıl Arabı dalış cihazıyla denizin altına inip thermohaline cepheleri ölçemezdi. Deniz onun için tek bir su kütlesiydi. "İki denizin birbirine geçmediği" beyanı, ancak XX. yüzyıl oşinografisiyle anlaşılan bir gerçektir.
Bedîüzzaman Lem'alar'da berzah kelimesini hem coğrafî hem ontolojik anlamda kullanır: bu dünya ile ahiret arasındaki ara âlem de "berzah" olarak adlandırılır.
Halocline ve thermocline geçişleri okyanusun stratifikasyonunun temelidir. Akdeniz-Atlantik su mübadelesi (Bryden & Stommel 1984) Cebelitarık'ta ortalama 0.7 Sv (Sverdrup, 10⁶ m³/s) hacimle gerçekleşir. NASA MODIS uydu görüntüleri Hood-Strait, Gibraltar, Hormuz cephelerini açıkça gösterir. Pycnocline yoğunluk gradyanı 0.5-2 kg/m³ per metre.
- NASA MODIS Ocean Color
- Bryden H.L. & Stommel H.M., Limiting processes that determine basic features of the circulation in the Mediterranean Sea, Oceanologica Acta 1984
- Bucaille M., La Bible, le Coran et la Science (1976)
