أو كظلمات في بحر لجي يغشاه موج من فوقه موج من فوقه سحاب ۚ ظلمات بعضها فوق بعض إذا أخرج يده لم يكد يراها ۗ ومن لم يجعل الله له نورا فما له من نور
"Yahut (o kâfirlerin duygu, düşünce ve davranışları) engin bir denizdeki yoğun karanlıklar gibidir ki, onu dalga üstüne dalga kaplıyor; üstünde de bulut. Bir biri üstüne karanlıklar... İnsan, elini çıkarıp uzatsa, nerdeyse onu dahi göremez. Bir kimseye Allah, nur vermemişse, artık o kimsenin ışık ve aydınlıktan nasibi yoktur."
Nûr 40'ın son kısmı: "Karanlıklar birbiri üstüne yığılmıştır; (insan) elini çıkardığında neredeyse onu göremez (izâ ahrace yedehû lem yekâd yerâhâ)."
Bu tasvir, modern okyanus optik biliminin tarif ettiği üç ışık bölgesini hatırlatır:
1. Fotik (öfotik) zon (0-200 m):
- Güneş ışığının yeterli olduğu, fotosentezin gerçekleştiği bölge
- Tüm okyanus fitoplanktonu burada yaşar
- Hacim olarak okyanusun sadece %5'ini kaplar
2. Disfotik (alacakaranlık) zon (200-1.000 m):
- Sadece çok zayıf mavi ışık ulaşır
- Fotosentez mümkün değildir
- Bioluminescence (kendi ışığını üreten canlılar) burada yaygın
3. Afotik (gece) zon (1.000+ m):
- Mutlak karanlık
- Hiç güneş ışığı erişmez
- Sıcaklık 2-4 °C, basınç 100+ atmosfer
Beer-Lambert ışık soğurması: Saf su mavi-yeşil bölgede en şeffaftır; kırmızı ışık 10 metrede, sarı 50 metrede, yeşil 100 metrede, mavi 200 metrede %99 soğurulur. 4000 m derinlikte güneşten gelen foton sayısı, gece açık havada bir mum ışığından daha azdır.
"El çıkarsa görmez" tasvîri: İnsanın elini gözünün önünde tutması ile algıladığı şey, yansıyan fotonlardır. Eğer ortamda hiç foton yoksa (ya da çok az ise), elin yakınlığı bir farkı yaratmaz, el de karanlıkta görünmez. Bu tasvîr, derin okyanus dalgıçlarının batipelajik bölgede yaşadıkları mutlak karanlık tecrübesinin tam ifâdesidir.
Yedinci yüzyıl Arabı için bu derinliğe inmek ihtimâl dışıydı. Bir tek serbest dalış 30-40 metreye iner; bu da hâlâ fotik zon içindedir. "Karanlıklar üst üste" ifâdesinin maddî karşılığı ancak XIX-XX. yüzyıl batiskaf dalışlarıyla anlaşılmıştır:
- 1934: William Beebe & Otis Barton, Bathysphere ile 923 m
- 1960: Trieste batiskafı, Mariana Çukuru 10.916 m
- 2012: James Cameron, Mariana Çukuru 10.908 m
Hepsi de Kur'ân'ın 1400 yıl önce tarif ettiği karanlığı katmanlar hâlinde tecrübe etti.
NASA OBPG verisi: Saf deniz suyunda görünür ışık 200 m'de %99 soğurulur. Photic zone derinliği planktona ve sediment yoğunluğuna göre değişir; oligotrofik açık okyanusta 200 m, kıyı sularında 30-50 m. NOAA Okeanos Explorer ROV verileri 6.000 m'lik abisal zonu ışıksız doğrular. Bioluminescence: deniz canlılarının %76'sının üretebildiği özellik (Martini & Haddock 2017, Scientific Reports).
- NOAA Ocean Exploration, Photic Zone
- Martini S. & Haddock S.H.D., Quantification of bioluminescence, Sci. Rep. 2017
- Bediüzzaman, Sözler, Otuz Birinci Söz
