ألم يروا إلى الطير مسخرات في جو السماء ما يمسكهن إلا الله ۗ إن في ذلك لآيات لقوم يؤمنون
"Göğün boşluğunda Allah'ın emrine boyun eğdirilerek uçuşan kuşlara bakmadılar mı? Şüphesiz bunda inanan bir toplum için âyetler (ibretler) vardır."
أولم يروا إلى الطير فوقهم صافات ويقبضن ۚ ما يمسكهن إلا الرحمن ۚ إنه بكل شيء بصير
"Üstlerinde kanatlarını açıp yumarak uçan kuşları görmüyorlar mı? Onları Rahmân'dan başkası tutmuyor. Doğrusu O, her şeyi görmektedir."
Nahl sûresi 79: "Havada (cevvi's-semâ') boyun eğdirilmiş kuşları görmediler mi? Onları ancak Allah tutmaktadır. Şüphesiz bunda inanan bir topluluk için âyetler vardır."
Mülk 19: "Üzerlerindeki kuşları, kanat çırpıp süzülürken görmediler mi? Onları Rahmân'dan başkası tutmuyor."
Bu iki âyet, kuşun uçuşunu atmosferik bir mu'cize olarak takdîm eder. Modern aerodinamik bu işin ne kadar narin bir mühendislik ürünü olduğunu ortaya koymuştur:
1. Bernoulli prensibi ile kaldırma: Kuş kanadı üst yüzeyinin alt yüzeyinden daha kavisli olması, üstten geçen havayı hızlandırır; basınç farkı kanadı yukarı iter. Bu prensibi Daniel Bernoulli ancak 1738'de matematiksel olarak ifade etmiştir.
2. Aktif kanat çırpma: Sıradan bir uçaktan farklı olarak kuş hem kaldırma hem itme kuvvetini aynı anda kanat çırparak üretir. Sinek kuşu saniyede 80 kez kanat çırpar, bu, hiçbir sun'î cihazın taklîd edemediği bir hıza ulaşır.
3. Süzülme (gliding): Albatros gibi büyük kuşlar termal akımlardan ve dinamik soaring tekniğiyle hiç kanat çırpmadan günlerce uçabilir. Bu, atmosferin ısı ve basınç katmanlarını hassasiyetle okuma ister.
4. Göç navigasyonu: Bazı kuşlar manyetik alan, polarize ışık, yıldız konfigürasyonu ve koku haritalarını birleştirerek 10.000+ km'lik göçleri saparmaksızın tamamlarlar. Arctic tern her yıl 70.000 km uçar.
Yedinci yüzyıl Arabı için bir kuşun uçuşu, havaya nasıl tutunduğu, neden düşmediği, nasıl yön bulduğu, kelimenin tam mânâsıyla bir esrar idi. "Onları ancak Rahmân tutuyor" ifâdesi, modern aerodinamik için bile geçerli kalan bir teslimîyettir; çünkü bütün matematiksel modellerin altında, atmosferin tam yoğunluğu, sıcaklık dağılımı, viskozitesi ve gravitenin ince ayarı yatar.
Bediüzzaman Sözler'de bunu "bir avuç havanın bin türlü hizmetinden bir hizmeti" olarak tasvîr eder.
Bernoulli denklemi: P + ½ρv² + ρgh = sabit. Kuş kanadı NACA airfoil profillerinin doğal modelidir; üst yüzey hava hızı %20-30 daha yüksek, basınç %5-10 daha düşük. Hummingbird wingbeat 80 Hz, ölçüldü Greenewalt 1960. Arctic tern göçü: 71.000 km yıllık (Egevang et al. 2010, PNAS).
- Anderson J.D., Fundamentals of Aerodynamics, McGraw-Hill 2017
- Egevang C. et al., Tracking of Arctic terns reveals longest animal migration, PNAS 2010
- Bediüzzaman, Sözler, Yirmi Üçüncü Söz



