Zâriyat suresi, dört ardışık yeminle başlar: "Savurup dağıtanlara, yük taşıyanlara, kolayca akıp gidenlere, işi taksim edenlere yemin olsun."
Klasik müfessirler bu dört kelimenin (ez-zâriyat, el-hâmilât, el-câriyât, el-mukassimât) rüzgâr ve buluta atıf yaptığını belirtmişlerdir. Modern atmosfer fiziğinin dolaşım modeline denk düşer:
1. Ez-zâriyat, savurup dağıtanlar: Atmosferin yüzey rüzgârları toz, polen, deniz tuzunu havalandırır. Sahra'dan Atlas Okyanusu'nu aşıp Amazon'a 182 milyon ton toz taşıyan kuzey-doğu pasat rüzgârı (NASA Calipso uydu verisi) bunun klasik örneğidir.
2. El-hâmilât-ı vikran, ağır yük taşıyanlar: Hücre konveksiyonu sayesinde yükselen hava, bulutlardaki devasa su yüklerini uzun mesafelere taşır.
3. El-câriyât-ı yüsren, kolayca akanlar: Üst troposferdeki jet akımları (jet stream), saatte 200-400 km hızla, kıtaları aşan koridorlar boyunca akarlar.
4. El-mukassimât-ı emren, emir gereği taksim edenler: Hadley, Ferrel ve Polar hücreleri ısıyı, nemi, ozonu enlem boyunca yeniden dağıtır.
Dört kelime, dört farklı atmosferik mekanizma. Her biri ancak XX. yüzyıl meteorolojisinde anlaşılmış kavramlardır. Bedîüzzaman Sözler'de bu dört ismi "memurin-i Rabbaniyye", Rabbani memurlar, olarak tefsir eder.
NASA CALIPSO uydu verilerine göre Sahra çölü her yıl ~182 milyon ton toz salar; bunun ~27 milyon tonu Amazon yağmur ormanına ulaşır ve fosfor zenginleştirmesi yapar (Yu et al. 2015, Geophysical Research Letters). Jet akımları 9-12 km irtifada 100-400 km/h arası seyreder. Hadley hücresi ekvatorda yükselen, 30°'de inen meridional dolaşım kanalıdır.
- NASA CALIPSO, Saharan Dust Transport
- Yu H. et al., Saharan dust to Amazon, GRL 2015
- Bediüzzaman, Sözler, Yirmi Beşinci Söz
