هو الذي يريكم البرق خوفا وطمعا وينشئ السحاب الثقال
"Size korku ve ümit içinde şimşeği gösteren ve o yağmur yüklü bulutları meydana getiren O'dur."
ويسبح الرعد بحمده والملائكة من خيفته ويرسل الصواعق فيصيب بها من يشاء وهم يجادلون في الله وهو شديد المحال
"Gök gürültüsü O'na hamd ile, melekler de O'nun korkusundan dolayı O'nu tesbih ederler. O yıldırımlar gönderir, onunla dilediğini çarpar. Onlar Allah hakkında mücadele edip duruyorlar. Oysa Allah'ın çarpması pek çetindir."
ومن آياته يريكم البرق خوفا وطمعا وينزل من السماء ماء فيحيي به الأرض بعد موتها ۚ إن في ذلك لآيات لقوم يعقلون
"Yine O'nun âyetlerindendir ki, size hem korku ve hem de umut vermek için şimşeği gösteriyor. Ve gökten bir su indiriyor da onunla yeryüzüne ölümünden sonra hayat veriyor. Şüphesiz ki bunda aklını kullanacak bir kavim için nice ibretler vardır."
Ra'd sûresinin oniki ile onüçüncü âyetlerinde Cenâb-ı Hak şöyle buyurur: "O'dur size korku ve ümîd içinde şimşeği gösteren ve ağır bulutları inşâ eden. Gök gürültüsü O'nu hamd ile tesbîh eder, melekler de O'nun haşyetinden." Burada şimşek (berk) önce, gök gürültüsü (ra'd) sonra zikrediliyor, tıpkı insanın algı sırasına denk düşer şekilde.
Tabiatta her iki olay aynı anda meydana gelir: yıldırım deşârjı, hava sütununu birden 30.000 °C'ye kadar ısıtır; bu ânî genleşme süpersonik bir şok dalgası doğurur, gök gürültüsü budur. Lâkin ışık saniyede 299.792 km, ses ise saniyede ancak 343 m yol alır. Bu sebeple gözlemci önce şimşeği görür, sonra (her bir kilometre için yaklaşık 3 saniye gecikmeyle) gök gürültüsünü işitir.
Kur'ân'ın bu sıralaması, modern atmosfer elektriğinden yüzyıllarca önce tesbît edilmiş, algı dilinin değil, hâdisenin fiziksel sırasının dilidir. Hattâ Rûm sûresi 24'te şimşeğin "havf ve tama" (korku ve ümîd) bağlamında zikredilmesi de meteorolojik olarak mânidardır: Negatif yıldırım deşârjları çoğu zaman fırtınanın ön cephesinde, pozitif olanlar ise arka cephesinde görülür; bunlar aynı zamanda hem korkutucu hem de bereketli bir yağmurun habercisidir.
Bediüzzaman, Sözler'de gök gürültüsünü "semâvî bir kaside" olarak tasvîr eder ve âlemin her zerresinin tesbîhâta iştirâkini vurgular.
NOAA NSSL verilerine göre bir yıldırım deşârjı 30.000 amperden fazla akım taşır ve plazma sıcaklığı güneş yüzeyinin beş katına ulaşır (~30.000 K). Şok dalgası başlangıçta süpersoniktir, hızla atmosferik ses hızına düşer (~343 m/s, 20 °C'de). Gözlemcinin gördüğü gecikme oranı = mesâfe / (1/c_ses − 1/c_ışık) ≈ mesâfe / c_ses; pratikte 3 saniyelik fark ≈ 1 km.
- NOAA NSSL, Lightning Basics
- Britannica, Thunder
- Bediüzzaman, Sözler, On Yedinci Söz
