ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmez misin ki Allah bulutları (dilediği yere) sürüklüyor; sonra onları biraraya getirip üstüste yığıyor. İşte görüyorsun ki bunlar arasında yağmur çıkıyor. O, gökten, sanki oradaki dağlardan da dolu indirir. Artık onu dilediğine isabet ettirir; dilediğinden de onu uzak tutar; bu bulutlardan çıkan şimşeğin parıltısı nerdeyse gözleri alır!"
الله الذي يرسل الرياح فتثير سحابا فيبسطه في السماء كيف يشاء ويجعله كسفا فترى الودق يخرج من خلاله ۖ فإذا أصاب به من يشاء من عباده إذا هم يستبشرون
"Allah O'dur ki, rüzgarları gönderir de bir bulut savururlar. Derken onu gökyüzünde nasıl dilerse öyle serer, parça parça da eder. Derken yağmuru görürsün, aralarından çıkar. Derken onu kullarından kimlere diliyorsa döküverdi mi derhal yüzleri güler."
والله الذي أرسل الرياح فتثير سحابا فسقناه إلى بلد ميت فأحيينا به الأرض بعد موتها ۚ كذلك النشور
"Rüzgârları gönderip bir bulut kaldıran da Allah'tır. Derken biz o (bulutu) ölmüş bir beldeye sevketmişizdir. Böylece yeryüzüne ölmünden sonra onunla hayat veririz. İşte o dirilme de böyledir."
Nûr sûresinin kırk üçüncü âyeti, yağmurun teşekkülünü dikkat çekici bir tafsîlatla nakleder: "Görmedin mi ki Allah bulutları sürüyor, sonra onları birbirine ekliyor, sonra onları yığın hâline getiriyor; nihâyet yağmurun onların aralarından çıktığını görürsün."
Modern meteoroloji bu silsileyi aynen şöyle tarif eder:
- Sürülme (yüzcî), Rüzgârlar (hususan ticâret rüzgârları ve cephe sistemleri) küçük bulut hücrelerini birbirine doğru iterler.
- Birleştirme (yüellifü beynehû), Küçük cumulus kümeleri çarpışıp daha büyük kümelere dönüşür; cephe boyunca uzanan bir bulut bandı oluşur.
- Yığılma (rukâm), Konveksiyon akımı küçük bulutları üst üste istif edip dikey olarak gelişen kümülonimbus kuleleri inşâ eder; bu kuleler 12-16 km irtifâa kadar yükselebilir.
- Damla çıkışı (yahrucü'l-vedk), Damlacıklar collision-coalescence (çarpışma-birleşme) sürecinde büyür; kritik kütleyi aşınca aşağı düşer.
Aynı sûrede devamla buz dağları (cibâlin min beredin) ve şimşek-yıldırım zinciri zikredilir; bu da tek bir nâzil sahnede mikrofizik, dinamik ve elektrodinamik üçlüsünün birleştirildiği tek edebî tasvirdir.
Hiçbir yedinci yüzyıl Arap'ı bulutların sürüldüğünü, birleştiğini, yığıldığını ayrı fiil köklerle ayırt edemezdi; bu kademe, ancak meteoroloji âletlerinin verdiği bir dil ile kayıt altına alınabilir.
WMO ve AMS atmosfer fiziği literatürü yağmurun dört aşamalı oluşumunu tarif eder: nükleasyon, kondensasyon, koalesans, çökelme. Konvektif sistemlerde Bergeron-Findeisen süreci buz kristalleri üzerinde su buharının hızla yoğuşmasıyla işler. Kümülonimbus tepe sıcaklıkları -60 °C'ye düşer, oradaki kristaller iniş hâlinde eriyip yağmur olarak yere ulaşır.
- American Meteorological Society Glossary
- NOAA, Jetstream Cloud Classifications
- Elmalılı Hamdi Yazır, Hak Dîni Kur'ân Dili, Nûr 43 tefsîri
