وجعل القمر فيهن نورا وجعل الشمس سراجا
"Ve Ay'ı bunların içinde bir nur yapmış, güneşi de bir lamba kılmış."
هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ۚ ما خلق الله ذلك إلا بالحق ۚ يفصل الآيات لقوم يعلمون
"O Allah'dır ki, senelerin sayısını ve hesabını bilesiniz diye güneşi bir ışık, ayı da bir nur yaptı. Ve aya menziller tayin etti. Allah bunu hak olarak yarattı. O, bilecek olan bir kavim için âyetlerini ayrıntılı olarak açıklar."
تبارك الذي جعل في السماء بروجا وجعل فيها سراجا وقمرا منيرا
"Gökte burçları var eden, onların içinde bir kandil (güneş) ve nurlu bir ay barındıran Allah, yüceler yücesidir."
Nebe' sûresi 13: "Biz orada parlayan bir kandil (sirâcen vehhâcen) yarattık." Nûh sûresi 16: "Onlarda ayı bir nur (nûran), güneşi bir kandil (sirâcen) yaptı." Yûnus 5: "O, güneşi bir ziyâ (parlayan ışık), ayı da bir nûr (yansıtılan ışık) kılandır."
Burada Kur'ân iki gök cismini birbirinden farklı sıfatlarla ayırır:
- Güneş için: sirâc (kandil), vehhâc (yanan, alev alan), ziyâ (kendi içinden ışık veren)
- Ay için: nûr (yansıtılan, alınan ışık)
Arap dilinde ziyâ "kendi öz kaynaktan çıkan ışık", nûr ise "başka bir kaynaktan alınmış ve yansıtılan ışık" mânâsındadır. Bu lugavî incelik, modern astrofizikteki şu ayırımın tam karşılığıdır:
Güneş, bir nükleer fusion reaktörüdür. Çekirdeğinde saniyede 600 milyon ton hidrojen helyuma dönüşür; bu sürecin ürettiği gama radyasyonu yüzeye 100.000 yılda ulaşıp görünür ışık olarak yayılır. Yâni güneş kelimenin tam manasıyla yanmaktadır, "vehhâc" (alevli, yanan) sıfatı bunun mükemmel karşılığıdır.
Ay, kendi ışığı yoktur. Güneşten gelen ışığın yaklaşık %12'sini yansıtır (bond albedo). Ay'ın evreleri (hilâl, bedir vs.) bu yansıma geometrisinin sonucudur. Eğer ayın da kendi ışığı olsaydı, evreler oluşmazdı.
Bu ayrım astrofizik tarihinde ancak XIX. yüzyılda kesinleşti, özellikle William Herschel'in IR keşfi (1800) ve Joseph von Fraunhofer'in spektroskopi çalışmalarıyla (1814). Yedinci yüzyılda hiçbir astronom, hiçbir filozof ay ile güneş arasındaki bu mahiyet farkını kesin terimle ifade etmemiştir.
Bediüzzaman Sözler'in Otuz Birinci Söz'ünde güneşi "Allah'ın isimlerinin bir aynası" olarak tasvîr eder ve onun yanmasının da yalnız Cenâb-ı Hakk'ın izniyle olduğunu vurgular.
Güneş yüzey sıcaklığı 5778 K, çekirdek 15.7 milyon K. Saniyede 4.3 × 10⁹ kg madde enerjiye dönüşür (E=mc²). Ay'ın bond albedosu 0.12, geometric albedosu 0.12; yâni gelen güneş ışığının ~%88'ini soğurur, %12'sini yansıtır (NASA Lunar Fact Sheet). Spektroskopi: Joseph von Fraunhofer 1814'te güneş tayfında soğurulma çizgilerini keşfederek güneşin gaz fotosferinden geldiğini ispatladı.
- NASA Sun Fact Sheet
- NASA Moon Fact Sheet
- Bediüzzaman, Sözler, Otuz Birinci Söz
