والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم
"Ay'a da menziller takdir ettik; sonunda kuru hurma dalı gibi eski bir hale döndü."
هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ۚ ما خلق الله ذلك إلا بالحق ۚ يفصل الآيات لقوم يعلمون
"O, güneşi ışık ve ayı da nûr kılıp menzillerle ona takdir edendir ki yılların sayısını ve hesabı bilesiniz. Allah bunu ancak Hakk ile yarattı. O, bilen bir kavim için âyetleri ayrıntılı açıklar."
"Ay'a da menziller (durak yerleri) takdir ettik. Nihayet o, eski bir hurma dalı gibi olur." (Yâsin 39)
"O, Güneş'i ışık (ziya), Ay'ı nur yapan ve yılların sayısını ve hesabı bilesiniz diye ona menziller takdir edendir. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. O, bilen bir topluluk için âyetlerini açıklamaktadır." (Yunus 5)
Arapçada "menazil" (مَنَازِل) kelimesi, "menzil"in çoğuludur ve "konaklanan yer, durak" anlamına gelir. Geleneksel Arap astronomisinde "menazilu'l-kamer", Ay'ın 28 menzili, Ay'ın gökyüzünde her gece bir yıldız kümesi yanından geçişini ifade ederdi. Lakin Yâsin âyeti bundan daha derindir: Ay'a "menzillerin takdir edildiği", yani hareketinin önceden belirlenmiş bir program çerçevesinde gerçekleştiği, beyan edilir.
Modern astronomide Ay'ın Dünya etrafında bir tam turu (sidereal dönem) 27.32 gündür; ancak bizden görünen evre döngüsü (sinodik dönem, yeniaydan yeniaya) 29.53 gündür. Bu farkın sebebi Dünya'nın da Güneş etrafında ilerlemesidir. Ay her gece gökte birazcık daha doğuya kayarak, 29.5 günde bütün burçlar arasından geçer ve aynı evreye döner. Bu hassas hesap, hem hicrî takvimin temelidir, hem astronomide gel-git çekim hesabının dayanağıdır.
Yâsin âyetinin "urcun-i kadim" (eski hurma dalı) benzetmesi ise Ay'ın incelmiş hilal halini, kuruyup eğrilmiş hurma dalına benzetir. Gözlemsel olarak da hilal ile eğri hurma sapı arasındaki şekil benzerliği inanılmaz isabetlidir. Eski hurma dalı sararıp bükülür; aynen 28-29. gece hilali de gökte zayıf ve eğri bir parıltı olarak görünür.
Yunus 5'teki "li-ta'lemu adede's-sinine ve'l-hisab" (yılların sayısını ve hesabı bilesiniz) ifadesi, Ay'ın takvim aracı olarak hassas matematiksel tasarımını vurgular. NASA bugün ay evrelerini saniye hassasiyetinde önceden hesaplayabilir, Kur'ân'ın "takdir ettik" ifadesinin tam ilmî karşılığı.
Ay'ın sinodik dönemi 29.530589 gün, sidereal dönemi 27.321661 gündür. Hicrî takvim sinodik döneme dayanır; 12 ay x 29.53 = 354.36 gün. Yıllık yaklaşık 11 günlük fark, hicrî yılı miladî yıl içinde sürekli kaydırır.
