والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم
"Ay'a gelince, ona menziller tayin ettik. Nihayet o eski hurma salkımının çöpü gibi (yay haline) dönmüştür."
هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ۚ ما خلق الله ذلك إلا بالحق ۚ يفصل الآيات لقوم يعلمون
"O Allah'dır ki, senelerin sayısını ve hesabını bilesiniz diye güneşi bir ışık, ayı da bir nur yaptı. Ve aya menziller tayin etti. Allah bunu hak olarak yarattı. O, bilecek olan bir kavim için âyetlerini ayrıntılı olarak açıklar."
"Ay'a da menziller (durak yerleri) takdîr ettik. Nihâyet o, eski bir hurma dalı gibi olur." (Yâsîn 39)
"O, Güneş'i ışık (ziyâ), Ay'ı nûr yapan ve yılların sayısını ve hesâbı bilesiniz diye ona menziller takdîr edendir. Allah, bunları ancak hak ile yaratmıştır. O, bilen bir topluluk için âyetlerini açıklamaktadır." (Yûnus 5)
Arapçada "menâzil" (مَنَازِل) kelimesi, "menzil"in çoğuludur ve "konaklanan yer, durak" mânâsına gelir. Geleneksel Arap astronomisinde "menâzilü'l-kamer", Ay'ın 28 menzili, Ay'ın gök yüzünde her gece bir yıldız kümesi yanından geçişini ifâde ederdi. Lâkin Yâsîn âyeti bundan daha derindir: Ay'a "menzillerin takdîr edildiği", yâni hareketinin önceden tâyîn edilmiş bir program çerçevesinde gerçekleştiği, beyân edilir.
Modern astronomide Ay'ın Dünyâ etrafında bir tam turu (sidereal dönem) 27.32 gündür; ancak bizden görünen evre döngüsü (sinodik dönem, yeniaydan yeniaya) 29.53 gündür. Bu farkın sebebi Dünyâ'nın da Güneş etrafında ilerlemesidir. Ay her gece gökte birazcık daha doğuya kayarak, 29.5 günde bütün burçlar arasından geçer ve aynı evreye döner. Bu hassas hesap, hem hicrî takvimin temelidir, hem astronomide gel-git çekim hesâbının dayanağıdır.
Yâsîn âyetinin "urcûn-ı kadîm" (eski hurma dalı) teşbîhi ise Ay'ın incelmiş hilâl hâlini, kuruyup eğrilmiş hurma dalına benzetir, gözlemsel olarak da hilâl ile eğri hurma sapı arasındaki şekil benzerliği inanılmaz isabetlidir. Eski hurma dalı sararıp bükülür; aynen 28-29. gece hilâli de gökte zayıf ve eğri bir parıltı olarak görünür.
Yûnus 5'teki "li-ta'lemû adede's-sinîne ve'l-hisâb" (yılların sayısını ve hesâbı bilesiniz) ifâdesi, Ay'ın takvim aracı olarak hassas matematiksel tasarımını vurgular. NASA bugün ay evrelerini saniye hassâsiyetinde önceden hesaplayabilir, Kur'ân'ın "takdîr ettik" tâbirinin tam ilmî karşılığı.
Ay'ın sinodik dönemi 29.530589 gün, sidereal dönemi 27.321661 gündür. Hicrî takvim sinodik döneme dayanır; 12 ay × 29.53 = 354.36 gün. Yıllık yaklaşık 11 günlük fark, hicrî yılı miladi yıl içinde sürekli kaydırır.
