Çoklu Yıldız Sistemleri

"Hayır! Yıldızların mevkilerine (mevâki'ı'n-nucûm) yemîn ederim. Şüphesiz bu, eğer bilirseniz, çok büyük bir yemîndir." (Vâkıa 75-76)

Vâkıa sûresinin bu hayret verici yemîni, "yıldızların yerleri" üzerinedir. Burada Allâh, kendisine yemîn ederken bunun "azîm" (büyük) bir yemîn olduğunu da husûsî bir vurguyla beyân eder, sanki bu hakîkatin keşfedilmesinin gelecekte ne kadar büyük bir mesele olacağına işâret eder gibi.

Çıplak gözle bakıldığında her yıldız tek bir parlak nokta gibi görünür. 17. asırda teleskopun îcâdından sonra astronomlar bazı yıldızların aslında ikili, yâni iki yıldızın birbirinin etrafında dönmesi, olduğunu fark etmeye başladı. 19. asırda William Herschel ve oğlu John Herschel binlerce çift yıldız katalogladı. 20. asırda spektroskopik analizler yapıldıkça gerçek ortaya çıktı: galaksimizdeki yıldızların yaklaşık üçte ikisi ya ikili (binary), ya üçlü, ya çoklu sistemler hâlindedir; bizim Güneş'imiz gibi tek başına seyahat eden yıldızlar aslında azınlıktadır.

En meşhûr örnekler: Sirius (ikili), Alpha Centauri (üçlü, Proxima Centauri dâhil), Castor (altılı sistem!), Algol (üçlü, değişken parlaklığıyla bilinir). Mizar ve Alkor, Büyük Ayı kuyruğundaki çift, aslında 6 yıldızlı bir sistemdir. Bu yıldızlar birbirlerinin yörüngesinde döner; bazıları madde alışverişi yapar, bazıları nova patlamaları geçirir.

"Yıldızların mevkilerine yemîn" tâbiri, ışığın sonlu hızı sebebiyle de büyük bir hakîkati barındırır: gökte gördüğümüz yıldızın ışığı, o yıldızın yıllar, bazen milyonlarca yıl, önceki konumundan gelir. Yâni bizim "şu an yıldız orada" diye gördüğümüz mevkide yıldız belki de artık yoktur; onun gerçek mevkisi başka bir yerdedir. Bu, "yıldızın görünür yeri" ile "gerçek yeri" arasındaki astronomik fark, modern fiziğin ışık hızıyla birleştirildiğinde âyetin "büyük yemîn" tâbirine müthiş bir ilmî karşılık sunar.

Bediüzzaman, Sözler'de "Şu yıldızlar ki, semâda nazenin nokta-i nazardırlar; aslında her biri birer şehir kadar haşmetlidir" der.