Kızıl Dev, Yıldızın Ölümü

"Sema yarilip da kizarmis yag gibi gul (kirmizi) oldugu zaman..." (Rahman 37)

"Gunes durulup toplandiginda. Yildizlar dokulup dokuldugunde..." (Tekvir 1-2)

Rahman suresinin bu ayeti, kiyamet sahnelerinden birini tasvir ederken son derece carpici bir astronomik benzetme kullanir: "ke'd-dihan", kizarmis yag rengi, yani gul kirmizisi bir parilti. Modern astronomide her yildizin omrunun sonunda gecirdigi buyuk donusum tam da bu renk degisimiyle baslar.

Bir yildiz, cekirdegindeki hidrojen yakitini tukettiginde (Gunes icin bu yaklasik 5 milyar yil sonradir), dis katmanlari siser ve kizil dev (red giant) haline gelir. Yildizin yuzey sicakligi duser (yaklasik 3000-4000 K civarina), bu sebeple isik yayini kirmiziya kayar. Gunesimiz kizil dev haline geldiginde Merkur ve Venus'u tamamen yutacak, Dunya'nin yorungesine kadar genisleyecek ve gokyuzunu kipkirmizi bir kure olarak dolduracaktir. Tekvir suresinin "sems kuvviret" (Gunes duruldugunde) ifadesi de bu son evreyi, yildizin cekirdeginin cokup dis katmanlarinin savrulmasini, ima eder.

Daha buyuk yildizlar, kizil dev evresinden sonra demir cekirdege ulasip supernova olarak patlar. Bu patlama esnasinda galaksideki tum yildizlarin toplam isigindan daha parlak bir kirmizi-altin parliti meydana gelir. Bunun ardindan geriye notron yildizi veya kara delik kalir. Bizim kainatimizda altin, gumus, demir ve uranyum gibi agir elementlerin tamami, boyle olmus yildizlarin supernova patlamalarindan gelmistir; yani vucudumuzdaki demir bile bir gun bir yildizin olumunde dovulmustur.

Kur'an'in "kizarmis yag gibi gul" (verde ke'd-dihan) ifadesi, modern astronominin kizil dev halini ve supernova akintisini binlerce yil once sezdiren bir tasvir olarak ehl-i fen onunde dusunulmeye deger durur.