Kızıl Dev, Yıldızın Ölümü

"Sema yarılıp da kızarmış yağ gibi gül (kırmızı) olduğu zaman..." (Rahmân 37)

"Güneş dürülüp toplandığında. Yıldızlar dökülüp döküldüğünde..." (Tekvîr 1-2)

Rahmân sûresinin bu âyeti, kıyâmet sahnelerinden birini tasvîr ederken son derece çarpıcı bir astronomik teşbîh kullanır: "ke'd-dihân", kızarmış yağ rengi, yâni gül kırmızısı bir parıltı. Modern astronomide her yıldızın ömrünün sonunda geçirdiği büyük dönüşüm tam da bu renk değişimiyle başlar.

Bir yıldız, çekirdeğindeki hidrojen yakıtını tükettiğinde, ki Güneş için bu yaklaşık 5 milyar yıl sonradır, dış katmanları şişer ve kızıl dev (red giant) hâline gelir. Yıldızın yüzey sıcaklığı düşer (yaklaşık 3000-4000 K civarına), bu sebeple ışık yayını kırmızıya kayar. Güneşimiz kızıl dev hâline geldiğinde Merkür ve Venüs'ü tamâmen yutacak, Dünyâ'nın yörüngesine kadar genişleyecek ve gök yüzünü kıpkırmızı bir küre olarak dolduracaktır. Tekvîr sûresinin "şems küvviret" (Güneş dürüldüğünde) tâbiri de bu son evreyi, yıldızın çekirdeğinin çöküp dış katmanlarının savrulmasını, îmâ eder.

Daha büyük yıldızlar, kızıl dev evresinden sonra demir çekirdeğe ulaşıp süpernovâ olarak patlar. Bu patlama esnâsında galaksideki tüm yıldızların toplam ışığından daha parlak bir kırmızı-altın parıltı meydana gelir. Bunun ardından geriye nötron yıldızı veya kara delik kalır. Bizim kâinatımızda altın, gümüş, demir ve uranyum gibi ağır elementlerin tamâmı, böyle ölmüş yıldızların süpernovâ patlamalarından gelmiştir; yâni vücudumuzdaki demir bile bir gün bir yıldızın ölümünde dövülmüştür.

Kur'ân'ın "kızarmış yağ gibi gül" (verde ke'd-dihân) tâbiri, modern astronominin kızıl dev hâlini ve süpernovâ akıntısını binlerce yıl önce sezdiren bir tasvîr olarak ehl-i fen önünde tefekküre değer durur.