وما تكون في شأن وما تتلو منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه ۚ وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين
"Hangi işi yaparsan yap, Kur'ân'dan ne okursan oku, ne işte çalışırsan çalış, unutmayın ki, siz ona dalıp gitmişken, biz sizin üzerinizde şahidiz. Ne yerde, ne de gökte zerre kadar hiç bir şey Rabbinin gözünden kaçmaz. Ne zerreden daha küçük, ne de ondan daha büyük! Ancak bunların hepsi apaçık bir kitaptadır."
وقال الذين كفروا لا تأتينا الساعة ۖ قل بلى وربي لتأتينكم عالم الغيب ۖ لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين
"İnkâr edenler: "Bize o kıyamet saati gelmez." dediler. De ki: "Hayır, öyle değil, gaybı bilen Rabbim hakkı için kıyamet size mutlaka gelecektir. O'nun ilminden göklerde ve yerde zerre kadar bir şey kaçmaz. Bundan daha küçük ve daha büyük ne varsa, hepsi muhakkak açık bir kitaptadır.""
"...Yerde ve gökte zerre ağırlığınca bir şey Rabbinden gizli kalmaz. Bundan daha küçüğü ve daha büyüğü de yoktur ki apaçık bir Kitap'ta bulunmasın." (Yûnus 61)
"...zerre ağırlığınca bir şey ondan kaçmaz; ne göklerde ne yerde. Bundan daha küçük ve daha büyük olanı yoktur ki apaçık bir Kitap'ta yazılı olmasın." (Sebe' 3)
"Kim zerre ağırlığınca hayır yapmışsa onu görür. Kim de zerre ağırlığınca şer yapmışsa onu görür." (Zilzâl 7-8)
Buradaki "zerre" (ذَرَّة) kelimesi, klasik Arapça'da gözle görülebilen en küçük şeyi, toz zerresi, ışık huzmesinde dans eden mikroskobik partiküller, ifâde eder. 7. yüzyıl insanı için bu, "olabilecek en küçük şey" demekti.
Lâkin Kur'ân'ın bu âyetlerdeki tâbiri olağanüstüdür: "esğaru min zâlik", bundan daha küçüğü de var. Yâni "zerre" mutlak en küçük değil, sâdece bir alt sınır referansıdır; ondan da küçük yapılar mevcut ve onlar dahi Allah'ın ilminde yazılıdır.
Modern fiziğin bulduğu zerre-altı dünya:
- Atom (Demokritos: M.Ö. 460): "Bölünemez" anlamına gelen atomos sözcüğü 19. yüzyıla kadar maddenin temel birimi sayıldı.
- Elektron (Thomson, 1897): Atom da bölündü; elektronların atomdan 1/1836 oranında daha hafif olduğu ortaya çıktı.
- Proton (Rutherford, 1917) ve nötron (Chadwick, 1932): Atomun çekirdeği parçalandı.
- Kuarklar (Gell-Mann, 1964): Proton ve nötronun da bileşenleri var. Bir proton 3 kuark (uud) ihtiva eder; her kuark yaklaşık atomdan 100 milyon kat daha küçüktür.
- Lepton ailesi: Elektron, müon, tau ve nötrinolar.
- Bozonlar: Foton, W, Z, gluon, Higgs, kuvvet taşıyıcılar.
- Sicim teorisi: Eğer doğruysa, bütün parçacıklar aslında ~10⁻³⁵ m (Planck uzunluğu) boyutundaki titreşen sicimlerdir, atom çekirdeğinden 10²⁰ kat daha küçük.
Yâni Kur'ân'ın 1400 yıl evvel "zerreden daha küçüğü de var" demesi, modern parçacık fiziğinin Standart Modelinin habercisidir. 7. yüzyıl Arap dilinde "atom-altı parçacık" diye bir kavram olmadığından, "esğaru min zâlik" tâbiri o zamânın okuyucusu için soyut görünmüş, fakat bilim ilerledikçe maddî karşılığı bulunmuştur.
Zilzâl 7-8'in sayısal isabeti: "Zerre ağırlığınca hayır/şer" tâbiri kıyâmet günü amel terazisinin hassâsiyetini gösterir. Modern terazilerin en hassâsı atom-kütle birimi (1 amu = 1.66×10⁻²⁷ kg) seviyesinde ölçer, bir hidrojen atomunun bile ağırlığı tartılabilir. Allah'ın terazisi ise bunu da aşan bir hassâsiyettedir.
Bediüzzaman Sözler'in 22. Sözünde "Bir zerre, kâinattaki bütün esmâ-i İlâhiyyeyi cilvâlendirir" der ve atom seviyesindeki düzenin kâinat çapındaki düzeni yansıttığına dikkat çeker.
Bir hidrojen atomu ~10⁻¹⁰ m, bir proton ~10⁻¹⁵ m, bir kuark <10⁻¹⁸ m. Planck uzunluğu 1.6×10⁻³⁵ m, fiziğin bilinen en küçük ölçeğidir. CERN'in LHC çarpıştırıcısı 13 TeV enerjide ~10⁻¹⁹ m ölçeklerini probe edebilir.
- Particle Data Group, Review of Particle Physics
- Greene, B., The Elegant Universe (1999)
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, 22. Söz
