ولو أنما في الأرض من شجرة أقلام والبحر يمده من بعده سبعة أبحر ما نفدت كلمات الله ۗ إن الله عزيز حكيم
"Eğer yeryüzündeki ağaçlar hep kalem olsa, deniz de arkasından yedi deniz daha kendisine destek olduğu halde mürekkep olsa, yine de Allah'ın kelimeleri yazmakla tükenmez. Şüphesiz ki Allah çok güçlüdür, hüküm ve hikmet sahibidir."
قل لو كان البحر مدادا لكلمات ربي لنفد البحر قبل أن تنفد كلمات ربي ولو جئنا بمثله مددا
"Deki: "Eğer Rabbimin sözlerini yazmak için deniz mürekkep olsa, Rabbimin sözleri tükenmeden önce, deniz muhakkak tükenecekti, bir mislini daha yardımcı getirsek bile.""
"Yeryüzünde olan ağaçlar kalem olsa, deniz de mürekkep olsa ve bundan başka yedi deniz daha katılsa, yine de Allah'ın kelimeleri tükenmezdi. Şüphesiz Allah Azîz'dir, Hakîm'dir." (Lokmân 27)
"De ki: Rabbimin sözleri için deniz mürekkep olsa, denizler tükenmeden Rabbimin sözleri tükenirdi; bir o kadarını yardıma getirsek bile." (Kehf 109)
Bu âyetler Allah'ın "kelimeleri"nin sınırsızlığını anlatır. Klasik tefsirler kelimâtullah'ı kelâm-ı ilâhî (vahiy), kelimât-ı tekvîniyye (yaratıcı emir, "kün fe-yekûn") ve mevcudât (her bir varlık) olarak yorumlamıştır.
Bediüzzaman Sözler'in 24. Sözünde dedi ki: "Her bir mahlûk, Sâni'-i Hakîm'in bir kelimesidir; her bir kelime ise sayısız mânâlar ihtivâ eder." Modern bilim bu mecâza maddî bir karşılık vermiştir: her atom kendine has bir spektral imzaya, kimyâsal parmak izine, sâhiptir.
Spektroskopinin keşfi:
- 1814'te Joseph von Fraunhofer güneş tayfında kara çizgiler tesbit etti.
- 1859'da Gustav Kirchhoff ve Robert Bunsen, her elementin kendine has spektral çizgiler verdiğini gösterdi: sodyum sarı, lityum kızıl, hidrojen sıralı çizgiler.
- 1885'te Balmer hidrojenin spektral çizgilerinin matematiksel formülünü buldu (Balmer serisi).
- 1913'te Niels Bohr atom modelini bu spektrumdan çıkardı.
Bugün atomik absorpsiyon spektroskopisi (AAS), kütle spektrometresi (MS), NMR, Raman spektroskopisi ile her madde "kelimesi" okunabilir. NASA, başka gezegenlerin atmosferindeki suyu, oksijeni, metanı bu yöntemle uzaktan tesbit eder.
DNA dizilimi: Her canlının DNA'sı, 4 harfli (A, T, G, C) bir kelime dizisidir. İnsan genomunda yaklaşık 3 milyar baz çifti vardır, bir kelime kütüphanesi gibi. Modern moleküler biyolojide DNA literal olarak "okunur" (sequencing) ve canlının kim olduğu, hangi hastalığa yatkın olduğu, atalarının kim olduğu çıkarılır.
Kütle spektrometresinin hassâsiyeti: En modern cihazlar (Orbitrap, FT-ICR) kütle farkını 10⁻⁶ amu hassâsiyetinde ölçer. Bir su damlasındaki binlerce farklı bileşik tek tek okunabilir.
Lokmân 27'nin iddiası şudur: kâinatta öyle çok "kelime" vardır ki bütün ağaçlar kalem, bütün denizler mürekkep olsa yazmaya yetmez. Modern bilim bu sayıyı tahminen söyler:
- Görünür kâinatta ~10⁸⁰ atom
- Her atomun kendine has spektrumu, konumu, momentumu, kuantum durumu
- Bunların hepsini yazmak için Lokmân'ın denizlerinden milyon kat fazla mürekkep gerekir
Bediüzzaman 31. Söz'de "Bir zerre, sıfât-ı İlâhiyyenin tezâhürüne aynadır; cüz'î bir mevcûd, bir kelime-i kübrâdır" der. Modern spektroskopinin keşfettiği gibi, evet, en küçük zerre dahi kendine has bir "isim ve sıfat", yâni spektral imza, taşır.
Spektral çizgiler atomdaki elektronların kuantum geçişlerinden doğar. Hidrojen Balmer serisi: 1/λ = R(1/n₁² - 1/n₂²), R=1.097×10⁷ m⁻¹. NASA James Webb teleskobu ekzogezegen atmosferlerinde transmisyon spektroskopisi ile H₂O, CO₂, CH₄ tesbit eder.
- NIST Atomic Spectra Database
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler, 24. ve 31. Söz
- Demtröder, W., Laser Spectroscopy (Springer)
