آتوني زبر الحديد ۖ حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا ۖ حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا
""Bana, demir kütleleri getirin." Nihayet dağın iki ucunu denkleştirdiği vakit: "Ateş yakıp körükleyin" dedi. Demiri bir ateş koru haline getirince. "Bana erimiş bakır getirin üzerine dökeyim" dedi."
فما اسطاعوا أن يظهروه وما استطاعوا له نقبا
"Artık Ye'cuc ve Me'cuc bu seti ne aşabildiler ne de delebildiler."
ويطعمون الطعام على حبه مسكينا ويتيما وأسيرا
"Düşküne, yetime ve esire seve seve yemek yedirirler."
"Bana demir kütleleri getirin." Nihâyet, dağın iki yanı arasını eşit hâle getirince: "Üfleyin!" dedi. Onu (demir kütlelerini) bir ateş hâline getirince de: "Bana erimiş bakır getirin de bunun üzerine dökeyim" dedi. (Kehf 96)
Bu âyet, Zülkarneyn'in Ye'cûc ve Me'cûc'e karşı yaptığı setti târif eder. Mühendislik açısından dikkat çeken nokta şudur: Demir kütleleri istif edip ısıtıldıktan sonra üzerlerine "kıtr" (قِطْرًا), erimiş bakır yâhut zift, dökülmüştür. Bu, modern korozyon kimyasının temel ilkesinin aynısıdır.
Demir, oksijen ve nem ile temâs ettiğinde demir oksitlere (pas: Fe₂O₃·nH₂O) dönüşür. Pas, hacim olarak demirin yedi katı genişlediği için yapı parçalarını iç basınç ile çatlatır; bütün demir köprüler, gemiler, otomobiller bu sebeple paslanır. Korozyon, dünyâ ekonomisine yıllık ~2.5 trilyon dolar (GSYH'nın %3.4'ü) zarar verir (NACE International 2016 raporu).
Pasın önlenmesinin temel yolu, demiri oksijen ve sudan fizikî olarak yalıtmaktır. Modern endüstride bu, galvanizleme (çinko kaplama), boyama, polimer kaplama veya, eski yöntemde, bakır yâhut zift kaplama ile yapılır. Geminin altına zift sürmek, demir borulara katran kaplamak asırlardır kullanılan tekniktir.
Zülkarneyn'in seti, demiri erimiş bakırla kaplayarak hem mekanik mukâvemet kazandırmış, hem de paslanmaya karşı koruyucu bir bakır oksit tabakası teşkil etmiştir. Bakır oksit (CuO) hava ile temasa geçtiğinde patina (yeşil koruyucu tabaka) oluşturur ve altındaki metali daha fazla oksitlenmeden korur, bu sebeple Özgürlük Heykeli, bakır kaplı olarak 140 yıldır deniz havasında ayakta durabilmektedir.
İnsân 8. âyet ise farklı bir bağlamda "muhabbeti üzerine yiyeceği yedirir" der; bazı müfessirler İnsân sûresi 21'deki "elbiseleri ipek ve sundus" tâbiriyle birlikte cennette pas tutmayan, yıpranmayan maddelerin bulunacağına işâret eder.
Kur'ân'ın 1400 yıl evvel iki ayrı maddenin bir araya getirilmesiyle (demir + erimiş bakır) korozyondan korunma tekniğini târif etmesi, çağındaki Arap çölünde rastlanan bir mühendislik bilgisi değildir.
Demir korozyonu elektrokimyasal süreç: anodda Fe → Fe²⁺ + 2e⁻, katotda O₂ + 2H₂O + 4e⁻ → 4OH⁻. Korozyon hızı pH, oksijen basıncı, sıcaklık ve klor iyonlarına bağlıdır. Bakır kaplama hem fizik bariyer hem galvanik koruma sağlar; bakırın standart elektrod potansiyeli (+0.34 V) demirinkinden (-0.44 V) yüksektir.
- NACE International, Cost of Corrosion Study (2016)
- ASM Handbook Vol. 13, Corrosion: Fundamentals, Testing, Protection
- miracles-of-quran.com, Rust
