Volkanik Gazlar ve Erimiş Maden Akıntıları

"O gün gök, erimiş maden gibi olur." (Mearic 8: "Yevme tekûnu's-semâu ke'l-muhl")

"Onlar için ateşten elbiseler kesilmiş, başlarının üstünden kaynar su dökülür..." (Hac 19-20)

Kıyamet sahnelerini tarif eden bu âyetlerde "muhl" (مُهْل, erimiş maden, kara akışkan) kelimesi tekrarlanır. Modern jeokimya ve volkanoloji açısından bu tarif, büyük volkanik patlamalardaki kimyasal süreçleri hayret verici biçimde resmeder.

Volkanik patlamada ne olur?

1. Magma çıkışı: Yer mantosundan gelen erimiş silikat magması (~1200 C) yüzeye yaklaşırken çözünmüş gazlarını (CO2, SO2, H2O, H2S) salar.

1. SO2 aerosolu: Patlama sonrası stratosfere yükselen kükürt dioksit (SO2), su buharıyla tepkimeye girip sülfürik asit (H2SO4) damlacıkları oluşturur. 1991 Pinatubo patlamasında 20 milyon ton SO2 atmosfere yayılmış, küresel sıcaklık 0.5 C düşmüştü.

1. Erimiş magma akıntısı: Bazaltik lav akışları gerçekten "erimiş maden gibi" görünür, kırmızı-turuncu, akıcı, ısıtıcı. Hawaii'deki Kilauea volkanından akan lav, Mearic 8'in tasvirinin görsel karşılığıdır.

1. Pyroclastic flow (piroklastik akıntı): 700 C'ye varan kızgın gaz ve kül bulutu, dağ yamacından 700 km/saat hızla iner. Pompei'yi (M.S. 79) yerleşim yerlerinin üstüne geçirip donduran bu olaydır.

Hac 19'daki "ateşten elbise" ifadesi, pyroclastic flow içinde kalan kişinin maruz kaldığı sahneyi neredeyse harfiyen anlatır: kızgın gaz vücudu çepeçevre sarar, sanki ateş elbisesi giymiş gibi olur. Pompei kazısında bulunan donmuş heykelimsi cesetler bu durumu gözler önüne serer.

Kehf 96'daki "kitr" (erimiş bakır/zift) ile Mearic 8'deki "muhl" (erimiş maden), benzer kavramları farklı bağlamlarda kullanır: Biri yapıcı (set inşa etmek), diğeri yıkıcı (kıyamet sahnesi). İki kullanım da kelimenin temel anlamı olan "yüksek sıcaklıkta erimiş, akışkan, maden-benzeri madde"yi muhafaza eder.

1. yüzyıl Arap çölünde aktif volkan yoktu; en yakın volkanik bölge Yemen ve Etiyopya hattındaydı ve kabile arasında volkanik patlama tasviri olağan bir söz değildi. Kur'ân'ın bu âyetlerdeki tasvirleri, modern jeokimya gözlemleriyle latif bir uygunluk taşıdığı için nakledilegelmiştir.