ويسألونك عن ذي القرنين ۖ قل سأتلو عليكم منه ذكرا
"Sana Zülkarneyn'den sorarlar. De ki: "Ondan size bir zikr okuyacağım.""
قالوا يا ذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا
"Dediler ki: "Ey Zü'l Karneyn, Ye'cûc ve Me'cûc yeryüzünde bozguncudur. Onlar ile aramıza bir set yapman için sana bir vergi kılalım mı?""
قال ما مكني فيه ربي خير فأعينوني بقوة أجعل بينكم وبينهم ردما
"Dedi ki: "Rabbimin beni içinde yerleşik kıldığı şey hayırdır. Şimdi bana kuvvetle yardım edin, sizinle onların arasına bir set kılayım.""
آتوني زبر الحديد ۖ حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا ۖ حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا
"Bana demir kütleleri verin. İki yamacın arasını denkleştirdiği zaman, "Üfleyin" dedi. Onu ateş kıldığı zaman, "Bana erimiş bakır verin, üzerine yağdırayım" dedi."
فما اسطاعوا أن يظهروه وما استطاعوا له نقبا
"Onu ne aşabildiler ne de ona delik açabildiler."
Kehf sûresinin doksan altıncı âyetinde Cenâb-ı Hak, Zülkarneyn'in iki dağ arasında Ye'cûc ve Me'cûc'e karşı inşâ ettiği seddi şöyle tasvir eder: "Bana demir kütleleri (zübere'l-hadîd) getirin, dedi. (Onları yığıp dağların yamaçlarını dolduruncaya kadar) iki dağın arası eşit seviyeye gelince '(körükleyin) üfleyin' dedi. Onu (demiri) kor hâline getirince, 'Bana erimiş bakır (kıtran) getirin, üzerine dökeyim' dedi." Sonraki âyette ise "Artık onu ne aşabildiler ne de delebildiler" buyurulur.
Bu metnin metalürjik dikkati son derece çarpıcıdır. Önce demir kütleleri (zübere'l-hadîd) yığılır, bunlar sünger demir (bloom iron) parçalarıdır; sonra körükle hava verilir (ünfühû), yani demirin sıcaklığı arttırılır, demir kor hâline (nâr) gelene kadar; sonra üzerine erimiş bakır (kıtr) dökülür. Bu işlem, modern metalürjinin "copper-iron composite reinforcement" yani demir matrisi içine bakırın infiltrasyonu (sızdırma) tekniğidir. Bakırın erime noktası (1085 derece) demirinkinden (1538 derece) düşük olduğu için, kor hâlindeki demir gözenekleri arasına bakır akarak galvanik koruma sağlar; demirin paslanması engellenir, basınç dağıtılır, sünger demirin gevrekliği kompanse edilir.
Yedinci yüzyılda Arabistan'da demir-bakır kompozit yapı bilinmemekteydi; o devirde yapılan demir kapılar paslanır, parçalanırdı. Aynı teknik bugün MMC (metal matrix composite) mühendisliğinde uçak frenleri, askerî zırh ve nükleer reaktör perdelerinde kullanılmaktadır.
Derbent / Demir Kapı (Dağıstan, Hazar Denizi kıyısı) Sâsânî dönemi III-VI. yüzyıl Bizans-Pers seddi, "Bâbu'l-Ebvâb" diye anıldı. UNESCO 2003 listesinde olan Derbent Kalesi'nin demir-bakır takviyeli kapı kalıntıları arkeologlar tarafından belgelendi (M. Gadjiev kazı raporları). Coğrafyacı Yâkût el-Hamevî Mu'cemu'l-Buldân'da Bâbu'l-Ebvâb'ın "demir ve bakır karışımıyla" pekiştirildiğini Zülkarneyn rivayetiyle bağlantılı olarak nakleder.
Modern Metal Matrix Composite (MMC) literatüründe demir-bakır infiltrasyon tekniği yaygındır: Cu-Fe alaşımları yüksek termal iletkenlik + yüksek mekanik dayanıklılık sağlar. Bakır demir gözeneklerine kapilarite ile akar (Young-Laplace denklemi). Derbent surları arkeometalurjisi: Murad Magomedov ve Murtazali Gadjiev (Dağıstan Bilimler Akademisi) raporları VI. yy. Sasani dönemi demir-bakır birleşim teknolojisini doğrular.
- UNESCO, Citadel and Fortifications of Derbent
- Yâkût el-Hamevî, Mu'cemu'l-Buldân, "Bâbu'l-Ebvâb"
- Gadjiev, Derbent Citadel Excavations (RAS Dagestan)
