ويسألونك عن ذي القرنين ۖ قل سأتلو عليكم منه ذكرا
"Bir de sana Zülkarneyn'den soruyorlar. De ki: Size ondan bir hatıra okuyacağım."
قالوا يا ذا القرنين إن يأجوج ومأجوج مفسدون في الأرض فهل نجعل لك خرجا على أن تجعل بيننا وبينهم سدا
"Dediler ki: "Ey Zülkarneyn! Ye'cuc ve Me'cuc bu yerde fesat çıkarıyorlar. Onun için, bizimle onlar arasında bir sed yapman şartıyla sana bir vergi versek olur mu?""
قال ما مكني فيه ربي خير فأعينوني بقوة أجعل بينكم وبينهم ردما
"Dedi ki: "Rabbimin bana vermiş olduğu servet ve saltanat, sizin vereceğiniz şeyden daha hayırlıdır. Bana maddî yardımda bulunun da sizinle onların arasına en sağlam seddi yapayım."
آتوني زبر الحديد ۖ حتى إذا ساوى بين الصدفين قال انفخوا ۖ حتى إذا جعله نارا قال آتوني أفرغ عليه قطرا
""Bana, demir kütleleri getirin." Nihayet dağın iki ucunu denkleştirdiği vakit: "Ateş yakıp körükleyin" dedi. Demiri bir ateş koru haline getirince. "Bana erimiş bakır getirin üzerine dökeyim" dedi."
فما اسطاعوا أن يظهروه وما استطاعوا له نقبا
"Artık Ye'cuc ve Me'cuc bu seti ne aşabildiler ne de delebildiler."
Kehf sûresinin doksan altıncı âyetinde Cenâb-ı Hak, Zülkarneyn'in iki dağ arasında Ye'cûc ve Me'cûc'e karşı inşâ ettiği seddi şöyle tasvir eder: "Bana demir kütleleri (zübere'l-hadîd) getirin, dedi. (Onları yığıp dağların yamaçlarını dolduruncaya kadar) iki dağın arası eşit seviyeye gelince '(körükleyin) üfleyin' dedi. Onu (demiri) kor hâline getirince, 'Bana erimiş bakır (kıtran) getirin, üzerine dökeyim' dedi." Sonraki âyette ise "Artık onu ne aşabildiler ne de delebildiler" buyurulur.
Bu metnin metalurjik dikkati son derece çarpıcıdır. Önce demir kütleleri (zübere'l-hadîd) yığılır, bunlar sünger demir (bloom iron) parçalarıdır; sonra körükle hava verilir (unfuhû), yâni demirin sıcaklığı arttırılır, demir kor hâline (nâr) gelene kadar; sonra üzerine erimiş bakır (kıtr) dökülür. Bu işlem, modern metalurjinin "copper-iron composite reinforcement" yâni demir matrisi içine bakırın infiltrasyonu (sızdırma) tekniğidir. Bakırın erime noktası (1085 °C) demirinkinden (1538 °C) düşük olduğu için, kor hâlindeki demir gözenekleri arasına bakır akarak galvanik koruma sağlar; demirin paslanması engellenir, basınç dağıtılır, sünger demirin gevrekliği kompanse edilir.
Yedinci yüzyılda Arabistan'da demir-bakır kompozit yapı bilinmemekteydi; o devirde yapılan demir kapılar paslanır, parçalanırdı. Aynı teknik bugün MMC (metal matrix composite) mühendisliğinde uçak frenleri, askerî zırh ve nükleer reaktör perdelerinde kullanılmaktadır.
Derbent / Demir Kapı (Dağıstan, Hazar Denizi kıyısı) Sâsânî dönemi III-VI. yüzyıl Bizans-Pers seddi, "Bâbü'l-Ebvâb" diye anıldı. UNESCO 2003 listesinde olan Derbent Kalesi'nin demir-bakır takviyeli kapı kalıntıları arkeologlar tarafından belgelendi (M. Gadjiev kazı raporları). Coğrafyacı Yâkût el-Hamevî Mu'cemü'l-Büldân'da Bâbü'l-Ebvâb'ın "demir ve bakır karışımıyla" pekiştirildiğini Zülkarneyn rivâyetiyle bağlantılı olarak nakleder.
Modern Metal Matrix Composite (MMC) literatüründe demir-bakır infiltrasyon tekniği yaygındır: Cu-Fe alaşımları yüksek termal iletkenlik + yüksek mekanik dayanıklılık sağlar. Bakır demir gözeneklerine kapilarite ile akar (Young-Laplace denklemi). Derbent surları arkeometalurjisi: Murad Magomedov ve Murtazali Gadjiev (Dağıstan Bilimler Akademisi) raporları VI. yy. Sâsânî dönemi demir-bakır birleşim teknolojisini doğrular.
- UNESCO, Citadel and Fortifications of Derbent
- Yâkût el-Hamevî, Mu'cemü'l-Büldân, "Bâbü'l-Ebvâb"
- Gadjiev, Derbent Citadel Excavations (RAS Dagestan)
