Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم ۚ قال قائل منهم كم لبثتم ۖ قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم ۚ قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا
"İşte böyle gönderdik onları, aralarında sorsunlar diye. İçlerinden bir söyleyen dedi: "Nice kaldınız?" Dediler: "Bir gün ya da bir günün bir kısmı kadar kaldık." Dediler: "Rabbiniz ne kadar kaldığınızı daha iyi bilir. Şimdi birinizi bu gümüş paranızla şehre gönderin, baksın hangi yemek daha temiz, size ondan bir rızık getirsin. Nazik davransın, sizi birine fark ettirmesin.""
ولبثوا في كهفهم ثلاث مائة سنين وازدادوا تسعا
"Mağaralarında üç yüz yıl kaldılar ve dokuz daha arttı."
Kehf suresinin on dokuzuncu ayetinde mağaradan uyandırılan gençler birbirlerine şöyle derler: "...Şimdi siz, içinizden birini şu virkınızla / verikanızla (biverikikum hazihi) şehre gönderin de baksın hangisi daha temiz yiyecekse ondan size azık getirsin..." Burada kullanılan "virk / verik" (وَرِق) kelimesi klasik Arap lügatlarında gümüş sikke parçası anlamında kullanılırken, aynı kökten gelen "varak" (وَرَق) "yaprak / kâğıt parçası" manasındadır. Aynı üç harfli kök hem metalik para hem kâğıt anlamını taşır.
Lisanu'l-Arab'da İbn Manzur "el-virk: ed-derahim" tarifinden sonra "virk / virk / virk üç kıraattir" der; "el-varakatu min eş-şecer" yani "ağacın yaprağı" anlamı da aynı maddede zikredilir. Yedinci yüzyıl Arabistanı'nda hiçbir mübadele yaprak / kâğıtla yapılmıyordu; madenî sikke (dinar, dirhem) standarttı. Çin'de Tang hanedanı sırasında IX. yüzyılda jiaozi adıyla ilk emanet senetleri ortaya çıktı; gerçek hükümet kâğıt parası Song hanedanında XI. yüzyılda yaygınlaştı. Avrupa'ya XVII. yüzyılda İsveç Stockholm Bankası ile geldi; modern fiat para ise XX. yüzyıl sonrası evrenseldir.
Bugün dünya ekonomisinin gündelik mübadelesi büyük ölçüde kâğıt (banknot) ve dijital kayıt üzerine kuruludur. "Virk / varak" kökündeki bu çift mana, bazı müfessirler tarafından "Allah'ın kelamının her yüzyıla bakan veçhesinin olduğu" örneği olarak nakledilir.
Bedîüzzaman Said Nursî Sözler'in Yirmi Beşinci Söz'ünde Kur'ân'ın "umum tabakat-ı beşere ders verdiğini" beyan eder: aynı kelam hem yedinci yüzyıl çobanına hem yirmi birinci yüzyıl ekonomistine hitap edebilir. Virk-varak ikiliği bu hitabın küçük bir nüvesidir.
Not: Bu işaret kesin mucize iddiası değil, lafzî tetabuk (kelime benzerliği) olarak değerlendirilir. Bir kelimenin iki anlamlı olmasından ekonomik bir öngörü çıkarmak bilimsel değildir.
İlk hükümet kâğıt parası: Song hanedanı, Sichuan, M.S. 1023 - "jiaozi". Dünya Bankası verilerine göre 2024'te küresel M2 para arzının %92'si dijital + kâğıt, %8'i metalik. Bkz: Niall Ferguson, "The Ascent of Money" (Penguin, 2008); ECB History of Banknotes raporları.
- İbn Manzûr, Lisânu'l-Arab, "verk" maddesi
- Niall Ferguson, The Ascent of Money (Penguin, 2008)
- Bediüzzaman Said Nursî, Yirmi Beşinci Söz
