وكذلك بعثناهم ليتساءلوا بينهم ۚ قال قائل منهم كم لبثتم ۖ قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم ۚ قالوا ربكم أعلم بما لبثتم فابعثوا أحدكم بورقكم هذه إلى المدينة فلينظر أيها أزكى طعاما فليأتكم برزق منه وليتلطف ولا يشعرن بكم أحدا
"Onları bir mucize olarak uyuttuğumuz gibi, birbirlerine sorsunlar diye kendilerini uyandırdık da içlerinden bir sözcü şöyle dedi: "Ne kadar durup kaldınız?" (Kimi) "Bir gün ya da günün bir parçası kadar kaldık" dediler. (Kimi de) şöyle dediler: "Ne kadar durduğunuzu, Rabbiniz daha iyi bilir. Şimdi siz birinizi, bu gümüş paranızla şehre gönderin de baksın, hangi yiyecek daha temiz ise, ondan size azık getirsin. Hem çok dikkatli davransın ve sizi kimseye sezdirmesin.""
ولبثوا في كهفهم ثلاث مائة سنين وازدادوا تسعا
"Onlar, mağaralarında üçyüz yıl kadar kaldılar ve dokuz yıl da buna ilave etmişlerdir."
Kehf sûresinin on dokuzuncu âyetinde mağaradan uyandırılan gençler birbirlerine şöyle derler: "...Şimdi siz, içinizden birini şu vırkınızla / verikanızla (biverikıküm hâzihî) şehre gönderin de baksın hangisi daha temiz yiyecekse ondan size azık getirsin..." Burada kullanılan "vırk / verik" (وَرِق) kelimesi klasik Arap lugatlarında gümüş sikke parçası anlamında kullanılırken, aynı kökten gelen "varak" (وَرَق) "yaprak / kâğıt parçası" mânâsındadır. Aynı üç harfli kök hem metalik para hem kağıt anlamını taşır.
Lisânü'l-Arab'da İbn Manzûr "el-vırk: ed-derâhim" tarifinden sonra "vırk / vırk / virk üç kıraâttir" der; "el-varakatü min eş-şecer" yâni "ağacın yaprağı" anlamı da aynı maddede zikredilir. Yedinci yüzyıl Arabistanı'nda hiçbir mübadele yaprak / kâğıtla yapılmıyordu; mâdenî sikke (dînar, dirhem) standarttı. Çin'de Tang hânedanı sırasında IX. yüzyılda jiaozi adıyla ilk emanet senetleri ortaya çıktı; gerçek hükümet kâğıt parası Song hânedanında XI. yüzyılda yaygınlaştı. Avrupa'ya XVII. yüzyılda İsveç Stockholm Bankası ile geldi; modern fiat para ise XX. yüzyıl sonrası evrenseldir.
Bugün dünyâ ekonomisinin gündelik mübadelesi büyük ölçüde kâğıt (banknot) ve dijital kayıt üzerine kuruludur. "Vırk / varak" kökündeki bu çift mânâ, bazı müfessirler tarafından "Allâh'ın kelâmının her yüzyıla bakan veçhesinin olduğu" örneği olarak nakledilir.
Bediüzzaman Said Nursî Sözler'in Yirmi Beşinci Söz'ünde Kur'ân'ın "umûm tabakat-ı beşere ders verdiğini" beyân eder: aynı kelâm hem yedinci yüzyıl çobanına hem yirmi birinci yüzyıl ekonomistine hitap edebilir. Vırk-varak ikiliği bu hitabın küçük bir nüvesidir; lugat değişmemiş, mâsadak değişmiştir.
Bu işâret kesin mucize iddiası değil, lafzî tetâbük (semantic foreshadowing) olarak değerlendirilir, fakat Ashâb-ı Kehf kıssasının zaman bahsindeki başka tetâbüklerle (309 sene = 300 güneş yılı + 9 kamerî fark) birlikte değerlendirildiğinde anlamlı bir desen oluşturur.
İlk hükümet kâğıt parası: Song hânedanı, Sichuan, M.S. 1023 - "jiaozi". Dünyâ Bankası verilerine göre 2024'te küresel M2 para arzının %92'si dijital + kâğıt, %8'i metalik. Bkz: Niall Ferguson, "The Ascent of Money" (Penguin, 2008); ECB History of Banknotes raporları.
- İbn Manzûr, Lisânü'l-Arab, "verk" maddesi
- Niall Ferguson, The Ascent of Money (Penguin, 2008)
- Bediüzzaman Said Nursî, Yirmi Beşinci Söz
