Petra ve Medyen / Eshâbu'l-Hicr

Hicr sûresinin sekseninden seksen üçüncü âyete kadar Semûd kavminin meskenleri şöyle vasfedilir: "Andolsun ki Hicr halkı da gönderilen elçileri yalanladılar. Onlara âyetlerimizi vermiştik; fakat onlardan yüz çevirdiler. Onlar dağlardan emniyet içinde kalacakları evler oyup yontuyorlardı. Buna rağmen onları, sabaha çıkarken o korkunç çığlık yakalayıverdi." A'râf 74'te de "ovalardan saraylar ediniyor, dağları yontup evler yapıyordunuz" buyurulur.

Bugün Suudi Arabistan'ın el-Ulâ vilâyetinde Medâin Sâlih (klasik adı el-Hicr) UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alır (2008). Burada 131 anıtsal kayadan oyma kabir cephesi, 50'den fazla yazıt ve sayısız sarnıç kaza-kuru kayalara oyularak inşâ edilmiştir. Bunlar her ne kadar kronolojik olarak Nebatîlerin (M.Ö. I. - M.S. I. yüzyıl) eseri olsa da, Nebatîler bölgeye geldiklerinde önceki Sâmî halkın yarı oyma yapıları üzerine inşâ ettiler; arkeolojik tabakalar M.Ö. 2. binyıl Semûd Sâlihî yerleşimini gösterir.

Aynı kayadan-oyma medeniyetin daha sonraki tezâhürü Petra'dır (Ürdün), yine Nebatîlerin başşehri, M.Ö. 4. yüzyıldan itibaren kullanılan ve "Eshâbu'l-Eyke" / Medyen havzasının kuzeyinde yer alan kayalara oyulmuş bir şehir. Khazneh (Hazine), Deir (Manastır) gibi cepheler tek parça kayadan inşâ edilmiştir; Burckhardt 1812'de Petra'yı yeniden Avrupa'ya tanıttığında, Kur'ân'ın "dağları yontup evler yapıyorlardı" tasvirini doğrulayan canlı bir vesika olduğu anlaşıldı.

Charles Doughty (Travels in Arabia Deserta, 1888) ve Charles Huber Medâin Sâlih'i ilk gören Avrupalılar olarak Kur'ân'ın tasvirinin yerinde olduğunu yazdılar. M.S. 7. yüzyılda Hicr'in tafsîlâtlı tasviri Mekkeli bir tüccar için olağan olabilirdi; ne ki âyet sadece bir mimâr tarifi değil, kavmin helâkine dâir tabiat hâdisesini de tasdik eder: bölge çığlık (sayha) yâni şok dalgası benzeri bir ses-deprem hâdisesi ile yıkıldı.