Rumların Mağlûbiyet Sonrası Galebesi

Rûm sûresinin ilk dört âyeti şöyledir: "Elif Lâm Mîm. Rumlar mağlûb edildi. (Hem de) en yakın bir yerde. Onlar bu yenilgilerinin ardından gâlib geleceklerdir. Birkaç (üç ilâ dokuz) yıl içinde. Önünde de sonunda da emir Allâh'ındır. O gün mü'minler de sevineceklerdir." Tâbiri câizse bu, Kur'ân-ı Kerîm'in en cüretkâr tarihî öngörülerinden biridir.

Tarihî arka plan: M.S. 614 yılında Sâsânî hükümdarı II. Hüsrev Pervîz'in komutanı Şehrbarâz Kudüs'ü zaptetti, Mukaddes Mezar Kilisesi'ni yıkıp Hakîkî Haç'ı Tîsfûn'a kaçırdı. 615'e gelindiğinde Mısır ve Suriye Sâsânî kontrolündeydi; Bizans tarihinde eşi görülmemiş bir çöküntü hâli vardı. Tam bu sırada, yani Mekke'de Müslümanların azınlık ve baskı altında olduğu, Bedir öncesi yıllarda, Rûm sûresi nâzil olup "fî bid'ı sinîn" (üç ile dokuz arası senede) Bizans'ın gâlib geleceği tebşîr edildi.

Kureyş müşrikleri bu haberi alay konusu yaptı; Übey b. Halef Hz. Ebû Bekir ile yüz develik bahse girdi (sonradan miktar artırıldı, vâde uzatıldı). M.S. 622'de İmparator Heraklius Konstantinopolis'ten beklenmedik karşı saldırıya geçti; Anadolu, Ermenistan ve Azerbaycan üzerinden Sâsânî kalbine ulaştı. 624 Issus zaferi, 627 Aralık Ninova Muharebesi kati neticeyi getirdi: Hüsrev Pervîz tahttan indirildi, 628'de Hakîkî Haç Kudüs'e iade edildi.

Bu zafer hicretin altıncı senesine, yâni Bedir'in iki yıl sonrasına denk geldi, âyetin "o gün mü'minler de sevineceklerdir" beyânı çift mânâda gerçekleşti: hem Bizans Hristiyanlarının Mecûsîlere galebesi, hem aynı günlerde Müslümanların Hudeybiye / Hayber muvaffakiyetleri. Bahsi Übey'in vârisleri kaybetti.

Yedinci yüzyıl Mekke ortamında, devrin iki süper gücünden çökenin yedi sene içinde toparlanıp galebe çalacağını öngörmek beşerî bir tahmin değildir.