Sî'ra Yıldızı ve Gezegen Evreleri

Necm suresinin kırk dokuzuncu ayetinde Cenab-ı Hak şöyle buyurur: "Doğrusu Şi'râ'nın da Rabbi O'dur (ve ennehu huve rabbu'ş-Şi'râ)." Bu ayet, hususi bir yıldızın, gökyüzünün gözle görülen en parlak yıldızı Sirius'un, Allah'ın rububiyeti altında olduğunu vurgular. Cahiliyye Araplarından Banî Huzaa kabilesi Şi'râ'ya tapardı; ayet bu putperestliği reddederken yıldıza hususi dikkat çeker.

Şi'râ-yı Yemanî (Sirius A), Canis Major takımyıldızında, dünyadan 8.6 ışık yılı uzakta, görünür kadir -1.46. Lakin 1844'te Alman astronom Friedrich Bessel Sirius'un yörüngesinde dalgalanmalar tesbit etti; bunun bir görünmez yoldaşın varlığına işaret ettiğini hesapladı. 18 Ocak 1862'de ABD'li teleskop yapımcısı Alvan Graham Clark, Northwestern Üniversitesi gözlemevinde 18.5 inç kırıcı teleskopu test ederken Sirius'un yanında küçük, sönük bir yıldız gördü: Sirius B, bilinen ilk beyaz cüce (white dwarf). Sirius B, Sirius A'dan 10.000 kez sönük ama Güneş kütlesinde sıkışmış bir yıldız cesedidir.

Necm suresinin devamında "eknes" / "el-cevâri'l-künnes" (geri çekilen, gizlenen) tabiri Tekvir 15-16'da geçer: "Hayır, andolsun o sinenlere; o akıp da gizlenenlere." Müfessirlerin bir kısmı bunu yıldızların gündüz görünmez olmasına, bir kısmı ise gezegenlerin retrograd hareketine ve Merkür-Venüs'ün Güneş'in arkasına saklanan iç gezegen davranışına bağlar. Venüs ay gibi evreler gösterir (1610'da Galileo teleskopla keşfetti); zira iç gezegen olduğundan dünyadan bakıldığında "künus" (gizlenme) ve "cereyan" (akma) hareketi sergiler. Bu gözlem çıplak gözle çok güç, teleskopsuz neredeyse imkansızdır.

Yedinci yüzyıl Arabistan'ında bir yıldızın çift sistem olabileceği, beyaz cücelerin varlığı, gezegenlerin evreler arzettiği bilinmemekteydi. Kur'ân, gözle parlak görünen Şi'râ'yı ve "sinen-akan" gök cisimlerini Rabbin tasarrufu altında zikrederken, modern astronomik dikkati önceden işaretler.