۞ وهو الذي مرج البحرين هذا عذب فرات وهذا ملح أجاج وجعل بينهما برزخا وحجرا محجورا
"Birinin suyu tatlı ve susuzluğu giderici, diğerininki tuzlu ve acı iki denizi salıveren ve aralarına bir engel, aşılmaz bir serhat koyan O'dur."
وما يستوي البحران هذا عذب فرات سائغ شرابه وهذا ملح أجاج ۖ ومن كل تأكلون لحما طريا وتستخرجون حلية تلبسونها ۖ وترى الفلك فيه مواخر لتبتغوا من فضله ولعلكم تشكرون
"Hem iki deniz eşit olmuyor. Şu tatlı, hararet keser, içerken (boğazdan) kayar; şu da tuzlu, yakar kavurur. Bununla beraber her birinden taze bir et yersiniz ve bir ziynet çıkarır, giyinirsiniz. Allah'ın lütfundan nasib arayasınız diye suyu yara yara giden gemileri de görürsün. Gerek ki şükredeceksiniz."
Fâtır sûresi 12: "İki deniz birbirine müsâvî olmaz: bu tatlıdır, susuzluğu giderir, içimi hoştur (furâtün sâiğun şerâbüh); öbürü tuzlu ve acıdır (milhun ücâc). Buna rağmen siz her birinden taze et yersiniz, takıp takınacağınız süs eşyâları çıkarırsınız."
Bu âyet üç önemli hidrolojik gerçeği eş zamanlı olarak vurgular:
1. İki tür suyun keskin ayrımı: Arapça'da furât (tatlı, içilebilir, susuzluğu giderici), ücâc (tuzlu, içilemez, acı) iki ayrı kelime. Modern bilim okyanus suyunu 35 ‰ tuzluluk, tatlı suyu ise <1 ‰ tuzluluk olarak tanımlar. Aradaki sınır o kadar keskindir ki, balıkların büyük çoğunluğu sadece bir tarafta yaşayabilir; her iki ortamda da yaşayabilen euryhaline türler azınlıktadır.
2. Her iki sudan da et çıkar: Hem tatlı su balıkları (sazan, alabalık) hem deniz balıkları (ton, mercan, hamsi) insan beslenmesinin temel proteinlerini sağlar. Modern FAO verilerine göre dünya yıllık balıkçılık üretiminin %88'i deniz, %12'si tatlı sudan gelir.
3. Süs eşyâsı her iki sudan da çıkar: Klasik müfessirler bunu sadece denizden çıkan inci ve mercan olarak yorumladılar. Lâkin modern bilim göstermiştir ki tatlı su istiridyeleri (Margaritifera, Hyriopsis) de inci üretir; hatta dünya kültür inci üretiminin önemli bir kısmı (Mikimoto öncesi Japon ve Çin gelenekleri) tatlı su istiridyelerinden gelir. Yâni Kur'ân'ın "her ikisinden de süs eşyâsı çıkar" beyânı, ancak XX. yüzyıl akuakültürüyle tam anlaşılabildi.
Vâkıa 70'in tehdidi: "Eğer dilesek onu acı (ücâcen) yapardık." Yağmur suyunun tatlı oluşu, atmosferik damıtma sürecinin sonucudur, eğer Cenâb-ı Hak bu süreci dileseydi, içemeyeceğimiz bir tuzlu yağmur indirebilirdi.
Yedinci yüzyıl Arabı tatlı suyun tuzlu okyanustan nasıl ayrıldığını bilmezdi; bunu ancak hidrolojik döngünün anlaşılmasıyla çağdaş bilim ortaya koydu. Kur'ân'ın iki kelimeyi (furât, ücâc) ayrı ayrı sürdürmesi, lugavî isabetin ötesinde bir kozmolojik incelik taşır.
Okyanus tuzluluğu ortalama 35 ‰ (35 g tuz / kg su), tatlı su <1 ‰. FAO 2022 raporu: 178 milyon ton yıllık küresel su ürünleri üretiminin %46'sı yakalanan deniz balığı, %12'si tatlı su yakalama, %42'si akuakültür. Tatlı su inci üretimi Çin'in başlıca kaynağı: Hyriopsis cumingii ve Cristaria plicata türleri.
- FAO, The State of World Fisheries and Aquaculture 2022
- USGS, Saline Water Information
- Râzî, Mefâtîhu'l-Gayb, Fâtır 12 tefsîri
