وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وأنهارا وسبلا لعلكم تهتدون
"Yere, sizi sallamasın diye sabit dağlar attı; ırmaklar ve yollar da kıldı, umulur ki hidâyet bulursunuz."
وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ۖ ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين ۖ يغشي الليل النهار ۚ إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون
"O, yeri uzatan ve orada sâbit dağlar, ırmaklar kılandır. Her meyveden de orada iki eş kılmıştır. Geceyi gündüze örter. İşte bunda, düşünen bir kavim için âyetler vardır."
والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج
"Yeri de yayıp uzattık, oraya sâbit dağlar attık ve orada bakanı hayran bırakan her çeşit çiftten bitirdik."
Nahl 15: "Yere, sizi sarsmasın diye sabit dağlar (ravâsiye) ve nehirler (enhâr) ve yollar koydu; doğru gidesiniz diye."
Ra'd 3: "Yeri yayıp döşeyen, üzerinde sabit dağlar ve nehirler yapan O'dur."
Bu iki ayet dağ-nehir bağlantısını özellikle vurgular. Modern hidrojeoloji bu bağlantının coğrafi bir tesadüf değil, sistemli bir gerçek olduğunu göstermiştir:
Dağ su kuleleri (mountain water towers): Dünyanın büyük nehirlerinin neredeyse tamamı dağ silsilelerinden doğar:
- Nil, Etiyopya yaylaları, Ruwenzori dağları
- Amazon, And dağları
- Yangtze ve Sarı Nehir, Tibet platosu (Himalayalar)
- Ganges, Indus, Brahmaputra, Himalayalar
- Dicle ve Fırat, Doğu Anadolu dağları
- Rhine, Rhone, Po, Alpler
Mekanizma:
- Orografik yağış: Nemli hava kütleleri dağa çarpınca yükselir, soğur, yoğuşur; yağışın çoğu dağda düşer
- Kar birikimi: Yüksek dağlarda yağış kar olarak birikir, doğal bir su deposu oluşturur
- Buzul erimesi: Buzul erimesi yaz ayları boyunca kontrollü tatlı su salar
- Eğitim drenajı: Dik eğim sayesinde su yer çekimi ile aşağı akar, nehirleri besler
İstatistik: UNESCO 2020 raporuna göre dünyadaki 1,9 milyar insanın su ihtiyacının %60-80'i dağ kaynaklı tatlı su sistemlerinden karşılanır.
Yedinci yüzyıl perspektifi: Mekke ve Medine bir çöl kuşağındadır. Devamlı nehir yok. Yine de Kur'an dağ-nehir bağlantısını sıkça vurgular. Bu, sadece coğrafi bir gözlemden değil, küresel bir hidrolojik prensibin ifadesinden gelir.
Eğer yeryüzü pürüzsüz bir küre olsaydı, hiçbir tatlı su nehri akamazdı; sular yüzeyde göllenirdi. Dağ, yeryüzüne yağışın toplanma noktası ve nehirlerin başlangıç fonksiyonu kazandırır. Kur'an bu ince hidrolojik mühendisliği bir mucize delili olarak sunar.
Immerzeel et al. (2020, Nature) "Importance and vulnerability of the world's water towers", Dünyadaki 78 dağ su kulesinin haritası ve bunların besledikleri 1.9 milyar insanın su ihtiyacı. Orographic effect: nemli hava 1 km yükseldikçe sıcaklık ~6.5 °C düşer; doygunluk noktası aşılınca yağış başlar.
- Immerzeel W.W. et al., World's water towers, Nature 577, 2020
- UNESCO World Water Assessment Programme
- Bediüzzaman, Sözler, Otuzuncu Söz
