وألقى في الأرض رواسي أن تميد بكم وأنهارا وسبلا لعلكم تهتدون
"Allah, yeryüzü sizi sarsmasın diye oraya sabit dağlar yerleştirdi. Yolunuzu bulmanız için de nehirler ve yollar yarattı."
وهو الذي مد الأرض وجعل فيها رواسي وأنهارا ۖ ومن كل الثمرات جعل فيها زوجين اثنين ۖ يغشي الليل النهار ۚ إن في ذلك لآيات لقوم يتفكرون
"Yeryüzünü enine boyuna yayıp döşeyen, onda oturaklı dağlar ve ırmaklar meydana getiren ve yeryüzünde meyvelerin hepsinden iki çift yapan O'dur. Sürekli olarak gece ile gündüzü birbirine dolamaktadır. Düşünecek olan bir kavim için bunda muhakkak ki, ibretler vardır."
والأرض مددناها وألقينا فيها رواسي وأنبتنا فيها من كل زوج بهيج
"Yeri de nasıl uzatmış, üzerine sabit dağlar oturtmuşuz. Orada görünüşü güzel her çeşit bitkiden çiftler yetiştirdik."
Nahl 15: "Yere, sizi sarsmasın diye sâbit dağlar (ravâsiye) ve nehirler (enhâr) ve yollar koydu; doğru gidesiniz diye."
Ra'd 3: "Yeri yayıp döşeyen, üzerinde sâbit dağlar ve nehirler yapan O'dur."
Bu iki âyet dağ-nehir kombinasyonunu özellikle vurgular. Modern hidrojeoloji bu kombinasyonun coğrafî bir tesâdüf değil, sistemik bir gerçek olduğunu göstermiştir:
Dağ üçgenleri (mountain water towers): Dünyanın büyük nehirlerinin neredeyse tamamı dağ silsilelerinden doğar:
- Nil, Etiyopya yaylaları, Ruwenzori dağları
- Amazon, And dağları
- Yangtze ve Sarı Nehir, Tibet platosu (Himalayalar)
- Ganges, Indus, Brahmaputra, Himalayalar
- Tigris ve Fırat, Doğu Anadolu dağları
- Rhine, Rhône, Po, Alpler
Mekanizma:
- Orographic precipitation, Nemli hava kütleleri dağa çarpınca yükselir, soğur, yoğuşur, yağışın çoğu dağda düşer
- Snowpack, Yüksek dağlarda yağış kar olarak birikir, doğal bir su rezervi
- Glacier melt, Buzul erimesi yaz ayları boyunca kontrollü tatlı su salar
- Slope drainage, Dik eğim sayesinde su gravite ile aşağı akar, nehirleri besler
İstatistik: UNESCO 2020 raporuna göre dünyadaki 1,9 milyar insanın su ihtiyacının %60-80'i dağ kaynaklı tatlı su sistemlerinden karşılanır. Buna "mountain water towers" (dağ su kuleleri) denir.
Yedinci yüzyıl perspektifi: Mekke ve Medine bir çöl kuşağında. Devamlı nehir yok. Yine de Kur'ân dağ-nehir sistemik bağlantısını sıkça vurgulayır. Bu, sadece coğrafî gözlemden değil, küresel bir hidrolojik prensibin ifâdesinden gelir.
Eğer yeryüzü pürüzsüz bir küre olsaydı, hiçbir tatlı su nehri akamazdı; sular yüzeyde göllenirdi. Dağ, yerin yüzeyine yağışın toplanma noktası ve nehirlerin başlangıç fonksiyonu kazandırır. Kur'ân bu ince hidrolojik mühendisliği bir mu'cize delili olarak takdîm eder.
Immerzeel et al. (2020, Nature) "Importance and vulnerability of the world's water towers", Dünyadaki 78 dağ su kulesinin haritası ve bunların besledikleri 1.9 milyar insanın su ihtiyacı. Orographic effect: nemli hava 1 km yükseldikçe sıcaklık ~6.5 °C düşer; doygunluk noktası aşılınca yağış başlar.
- Immerzeel W.W. et al., World's water towers, Nature 577, 2020
- UNESCO World Water Assessment Programme
- Bediüzzaman, Sözler, Otuzuncu Söz
