Ebced Hesâbı ve Cifr İlmi

Ebced, Arap alfabesinin her harfine bir sayısal kıymet izâfe eden ve câhiliyye devrinden beri mâlûm olan bir sistemdir: ا=1, ب=2, ج=3, د=4 ... ي=10, ك=20 ... ق=100, ر=200 ... غ=1000. Bu sıralama Sâmî alfabelerin asıl tertibinden gelir ve İbrânî gematriasıyla aynı kökü paylaşır.

İslâm âleminde ebced; tarih düşürme (kronogram), kasîde-i Bürde tahmislerinde, mezar taşlarında ve bilhassa cifr ilminde kullanılmıştır. "Cifr" Hz. Ali (ra) ve Câ'fer-i Sâdık (ra) hazerâtına nispet edilen, Kur'ân âyetlerinin sayısal işâretlerinden istikbâle dair îmâlar çıkartma ilmidir. Bediüzzaman Said Nursî, Sikke-i Tasdîk-i Gaybî ve Şuâlar'da kendi eserlerinin telif tarihlerinin Kur'ân âyetlerinin ebced kıymetlerinde gizli olduğunu uzun uzun îzâh eder.

Misâl: Hicr sûresi 9. âyet "İnnâ nahnu nezzelnâ ez-zikra ve innâ lehû le-hâfizûn", "Şüphesiz Zikr'i biz indirdik ve onu koruyacak olan da elbette biziz." Bu âyetin "le-hâfizûn" kısmının ebced kıymeti, Risâle-i Nûr'un te'lif yıllarına işâret etmektedir.

Ancak bu mevzuda ifrât ve tefrîtten kaçınmak gerekir. Ebced; Kur'ân'ın muhkem mânâlarının yerine geçmez, ancak sarîh mânânın yanına ilâve edilen "remzî bir letâfet"tir. Bediüzzaman'ın tâbiriyle: "Cifr, müteşâbihâttan bir kapı; muhkemâta bir bürhân değil, bir letâfettir." Reşad Halife'nin "Code 19" iddiasında olduğu gibi rakamları zorlamak, Kur'ân'ın asıl i'câzını değil sapkınlığı netice verir.

Modern dönemde ebced, dijital steganografide bile referans olarak alınmıştır, Arap harflerinin sayısal kıymeti, kriptografik anahtar olarak kullanılabilen pozisyonel kodlama sisteminin antik bir misâlidir.