Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
إن عدة الشهور عند الله اثنا عشر شهرا في كتاب الله يوم خلق السماوات والأرض منها أربعة حرم ۚ ذلك الدين القيم ۚ فلا تظلموا فيهن أنفسكم ۚ وقاتلوا المشركين كافة كما يقاتلونكم كافة ۚ واعلموا أن الله مع المتقين
"Allah katında ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı gün Allah'ın kitabında on iki aydır. Onlardan dördü haram aylardır. İşte dosdoğru din budur. Artık o aylarda nefislerinize zulmetmeyin. Müşrikler sizinle topluca savaştıkları gibi siz de onlarla topluca savaşın. Bilin ki Allah, takva sahipleriyle beraberdir."
هو الذي جعل الشمس ضياء والقمر نورا وقدره منازل لتعلموا عدد السنين والحساب ۚ ما خلق الله ذلك إلا بالحق ۚ يفصل الآيات لقوم يعلمون
"O, güneşi ışık ve ayı da nûr kılıp menzillerle ona takdir edendir ki yılların sayısını ve hesabı bilesiniz. Allah bunu ancak Hakk ile yarattı. O, bilen bir kavim için âyetleri ayrıntılı açıklar."
والقمر قدرناه منازل حتى عاد كالعرجون القديم
"Ay'a da menziller takdir ettik; sonunda kuru hurma dalı gibi eski bir hale döndü."
"Şüphesiz Allah nezdinde ayların sayısı, gökleri ve yeri yarattığı günden beri Allah'ın yazısında (Levh-i Mahfuz'da) on ikidir." (Tevbe 36)
"Güneşi ışık, ay'ı nur yapan ve yılların sayısını ve hesabını bilesiniz diye ona menziller takdir eden O'dur." (Yunus 5)
"Ay'a da menziller takdir ettik. Nihayet o, eski hurma dalı gibi (yay şekilli, ince) hale döner." (Yasin 39)
Bu üç âyet birlikte okunduğunda, Kur'ân'ın kozmik takvim sisteminin matematiksel iskeletini açıkça çizdiği görülür. On iki ay; bir kamerî yılda 12 x 29.53 = 354.36 gün, bir şemsî yılda 365.24 gün. Ay'ın "menzilleri" (menazil), modern astronomide 28 lunar mansion (kamerî konak) olarak bilinen ve İslam öncesi Arap astronomisinde de bilinen astronomik istasyonlara işaret eder.
Sayısal mühendislik şudur: 28 menzil, 4 hafta x 7 gün = 28 günlük bir döngü meydana getirir. 30 gün ay (büyük ay) ile 29 gün ay (küçük ay) sırayla gelerek 354 günü tamamlar. Kur'ân hiçbir zaman "her ay 30 gündür" demez; sadece "ay sayısı 12'dir" der ve "menziller" tabirini kullanır. Bu, ay'ın gerçek sinodik periyoduna (29.53 gün) tam uyumludur.
Yasin 39'daki "urcunu'l-kadim" (eski kuru hurma dalı) teşbihi, ay'ın hilal şekline dönüşümünü tarif eder; modern astronomi bu evreyi "waning crescent" (zayıflayan hilal) olarak adlandırır. Hurma dalının yay şekli, hilalin yay şekli ile geometrik birebir benzerlik taşır.
İlginç bir tevafuk: Kur'ân'da "yevm" (gün) tekil halinde 365 defa, "şehr" (ay) 12 defa zikredilir, şemsî yıl gün sayısı ve ay sayısıyla birebirdir. Bedîüzzaman'ın tabiriyle: "Ay ve güneş, semada asılmış iki büyük takvim sayfasıdır; her gece, her sabah Halik'ın isimlerini tasdik ederler."
Not: Takvim sistemi hakkında Kur'ân'ın söyledikleri genel olarak doğrudur (12 ay, ayın evreleri). Ancak "yevm" kelimesinin 365, "şehr" kelimesinin 12 defa geçmesi gibi sayısal iddialar tartışmalıdır. Sayma yöntemine göre rakamlar değişebilir.
Sinodik kamerî ay 29.5305882 gün; 12 ay = 354.367 gün. Tropikal şemsî yıl 365.2422 gün; aradaki 11 gün fark, hicrî yılın gregoryen yıla göre senede 11 gün geri kaymasını sebepleştirir. 28 lunar mansion sistemi, Çin (二十八宿), Hint (Nakshatra) ve Arap astronomilerinde paralel olarak bilinir, ay'ın 27.32 günlük sidereal periyoduna bağlıdır.
- Britannica, Lunar Calendar
- NASA, Moon Phases
- Bediüzzaman Said Nursî, Mesnevî-i Nuriye
