Kozmik Mesafeler ve Ölçü (Mearic, Secde 5)

"O, gökten yere kadar her işi düzenleyip yönetir. Sonra (bütün bu işler) miktarı sizin saydıklarınızdan bin yıl olan bir günde O'na yükselir." (Secde 5)

"Melekler ve Rûh, miktarı elli bin yıl olan bir günde O'na yükselirler." (Mearic 4)

"Senden azâbı çabuklaştırmanı istiyorlar. Allâh sözünden asla dönmez. Şüphesiz Rabbinin nezdinde bir gün, sizin saymakta olduklarınızdan bin yıl gibidir." (Hac 47)

Bu üç âyet birlikte okunduğunda, Kur'ân'ın zaman ölçüsünün rölatif olduğuna hayret verici bir matematiksel işâret içerdiği görülür. Bin sene ile elli bin sene arasındaki nispet, gözleme ve referans çerçevesine bağlıdır.

Modern fizikte Einstein'ın umûmî izâfiyet teorisi (1915) ispâtladı ki, zaman gözlemcinin hız ve gravite alanına göre değişir. Yerçekimi kuvvetli bir alanda zaman yavaşlar (gravitational time dilation); ışık hızına yakın hareket eden bir cismin zamanı yavaşlar (special relativistic dilation). Bir nötron yıldızının yüzeyinde geçen 1 gün, yer yüzünde geçen yıllara tekabül edebilir.

Daha çarpıcısı: bilim adamı Hâlid Bin Ârif gibi muâsır müellifler, Mearic 4'ün "elli bin sene" tâbirinin ışık hızının matematiksel hesabı için bir ipucu olabileceğini hesaplamışlardır, ay'ın bir günde dünyâ etrâfında dolaşması ve ışığın bir günde alacağı mesâfe arasındaki nispet bu rakamlara yakın değerler verir. Bu hesaplar tartışmalıdır ve ihtiyatla yaklaşılmalıdır; ama âyetin "rölatif zaman" prensibini zımnen ihtivâ ettiği muhakkaktır.

Bediüzzaman 32. Söz'de, "İnsanın saydığı zaman küçük bir saatin akrebi gibidir; melâikenin günü ise büyük yıldızların yörüngeleri gibi bin sene, elli bin sene tutar" der. Kur'ân'ın zaman tâbirleri "saatlerce, günlerce" gibi mutlak değil, dâimâ "Rabbin nezdinde", "kendi sayınızla" gibi izâfî kayıtlarladır. Modern kozmolojinin zaman dilatasyonu kavramı, bu izâfetin matematiksel formüle dökülmüş hâlidir.