Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
ومن كل شيء خلقنا زوجين لعلكم تذكرون
"Her şeyden iki eş yarattık; umulur ki düşünüp öğüt alırsınız."
سبحان الذي خلق الأزواج كلها مما تنبت الأرض ومن أنفسهم ومما لا يعلمون
"Münezzehtir O ki bütün eşleri yarattı; yerin bitirdiklerinden, kendi nefslerinden ve bilmedikleri şeylerden."
الذي له ملك السماوات والأرض ولم يتخذ ولدا ولم يكن له شريك في الملك وخلق كل شيء فقدره تقديرا
"Göklerin ve yerin mülkü kendisinin olandır. Çocuk edinmedi, mülkte ortağı da olmadı. Her şeyi yarattı, onu tastamam bir takdirle takdir etti."
"Her şeyden çift çift yarattık ki, düşünüp ibret alasınız." (Zâriyât 49)
"Yerin bitirdiklerinden, kendi nefislerinden ve daha bilemeyecekleri şeylerden bütün çiftleri yaratan (Allah'ın şânı) ne yücedir." (Yâsîn 36)
Fibonacci dizisi, 1202'de İtalyan matematikçi Leonardo Pisano (Fibonacci) tarafından "Liber Abaci" eserinde tavşan üreme problemi vesilesiyle tanıtılmıştır: her sayı, kendinden önceki iki sayının toplamıdır. 1, 1, 2, 3, 5, 8, 13, 21, 34, 55, 89, 144, 233...
Tabiatta bu dizi her köşede gizlidir. Ayçiçeğinin disk tohum dizilişinde sağa dönen sarmal sayısı genellikle 34, sola dönen 55'tir (ardışık iki Fibonacci sayısı). Çam kozalağında 8/13, ananasta 8/13/21, papatyada genellikle 21, 34 veya 55 yaprak görülür. Brokoli ve karnabaharın fraktal yapısında her dal Fibonacci kuralıyla bölünür.
Hayvan üremesinde de görünür: bal arısında erkek arı (drone) sadece anneden (1 ebeveyn), dişi arı hem anne hem babadan (2 ebeveyn) gelir. Bir erkek arının soy ağacını geriye doğru saydığınızda nesil bazında tam olarak 1, 1, 2, 3, 5, 8... Fibonacci sayılarını verir. Spiral galaksilerin kol genişleme oranı, nautilus kabuğunun büyüme spirali, hatta DNA çift sarmalının ölçüleri Fibonacci tabanlıdır.
Matematiksel olarak Fibonacci dizisinin ardışık iki teriminin oranı limitte altın orana (fi yaklaşık 1.618) yakınsar: 89/55 yaklaşık 1.6181, 144/89 yaklaşık 1.6180. Yani Fibonacci ve altın oran, aynı ilâhî ölçünün iki yüzüdür.
Bedîüzzaman 22. Söz'de, "Bir tek şahıs çoklarını taklit etmekle her birine bir mal-ı mahsus verdiği gibi, Sâni-i Hakîm de bütün varlıklara ortak bir nizam vermiştir" der. Fibonacci, ayçiçeği ile galaksi arasında, arı ile DNA arasında ortaklığın matematiksel ifadesidir.
Not: Fibonacci sayılarının tabiatta görülmesi bilimsel bir gerçektir. Ancak "her şeyden çift çift" âyetinin doğrudan Fibonacci dizisine işaret ettiği iddiası, âyetin anlamını zorlamadır. Âyet, varlıkların çift yaratıldığını söyler; Fibonacci dizisiyle bağlantısı yorumdur, bilimsel delil değildir.
Fibonacci sayıları F(n) = F(n-1) + F(n-2), F(1)=F(2)=1. Binet formülü: F(n) = (fi^n - psi^n)/kök5 (psi = -1/fi). Phyllotaxis çalışmaları (Douady & Couder, 1992) bu dizinin bitki morfolojisinde dinamik sistem olarak nasıl ortaya çıktığını ispatlamıştır. Golden angle (137.5 derece) optimum tohum/yaprak dizilişini sağlar.
- Britannica, Fibonacci Numbers
- Douady, S. & Couder, Y. (1992), Phyllotaxis as a physical self-organized growth process
- Bediüzzaman Said Nursî, Sözler (22. Söz)
