ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmez misin ki Allah bulutları (dilediği yere) sürüklüyor; sonra onları biraraya getirip üstüste yığıyor. İşte görüyorsun ki bunlar arasında yağmur çıkıyor. O, gökten, sanki oradaki dağlardan da dolu indirir. Artık onu dilediğine isabet ettirir; dilediğinden de onu uzak tutar; bu bulutlardan çıkan şimşeğin parıltısı nerdeyse gözleri alır!"
Nebe' sûresinin ondördüncü âyetinde Cenâb-ı Hak şöyle buyurur: "el-Mu'sirât'tan (sıkıştırılmış olanlardan) gürül gürül akan bir su indirdik."
"Mu'sirât" kelimesi a'sara (sıkıştırmak, sıkmak) kökünden ism-i fâil çoğul olup "sıkıştırılmış olanlar" mânâsındadır. Klâsik müfessirler bu kelimeyi üç farklı mânâda anladılar:
- Yağmur yüklü, sıkıştırılmış bulutlar (İbn Kesîr, Taberî)
- Bulutları sıkan rüzgârlar
- Yağmur sıkıştıran semavî mekanizmalar
Modern atmosfer fiziği bütün üç mânâyı tek bir süreçle birleştirir:
Adyabatik soğuma ile sıkıştırma: Yükselen nemli hava, yüksek irtifâda alçak basınca girince genleşir ve soğur. Doygunluk noktası aşıldığında su buharı yoğuşur. Bu, termodinamik bir sıkıştırma sürecidir; gazın kendisi sıkıştırılmaz, su buharı bulut damlacığına "sıkıştırılır", moleküller arası mesafe 1.000 katı azalır.
Konvektif basınç sıkışması: Kümülonimbus tepe kısmında soğuyan hava aşağı çöker, alttaki sıcak nemli havayı yukarı doğru iterek dikey hücre dolaşımı yaratır. Bulut, kelimenin tam mânâsıyla kendi içinde sıkıştırılır, buna mezosiklon denir.
Frontal sıkışma: İki farklı sıcaklıkta hava kütlesi karşılaşınca, sıcak hava soğuk havanın üstüne sıkıştırılır; konvektif yağış bu cephe boyunca düşer.
"Mu'sirât" tek kelimesi bu üç mekanizmayı kapsayan, atmosfer fiziği için âdetâ bir başlık fonksiyonu görür. Ve "mâen seccâcâ", gürül gürül akan, tâbiri, sıkıştırma sonrası yağışın şiddetli ve dolu dolu olduğunu vurgular.
Bediüzzaman Mektûbât'ta yağmuru "rahmet damlaları" olarak isimlendirir ve her damlanın bir melekle indirildiğine dair hadis-i şerîfi nakleder.
Adyabatik soğuma oranı kuru hava için ~9.8 °C/km, doygun nemli hava için ~6 °C/km. Yer seviyesinden 5 km yükselen nemli hava parselinin sıcaklığı 30 °C'den ~0 °C'ye düşer; bu noktada su buharı yoğuşur. Mezoölçekli konvektif sistemlerde dikey hava akımı 30-50 m/s hıza, basınç anomalisi 5-10 hPa'ya ulaşabilir.
- Wallace J.M. & Hobbs P.V., Atmospheric Science: An Introductory Survey, Academic Press 2006
- İbn Kesîr Tefsîri, Nebe' 14
- Taberî, Câmiu'l-Beyân, Nebe' 14
