ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmedin mi Allah bulutları sürüyor, sonra arasını birleştiriyor, sonra onu yığın yapıyor. Bunun ardından yağmurun onun arasından çıktığını görürsün. Gökten, oradaki dağlardan dolu indirir de onu dilediğine isabet ettirir, dilediğinden de uzak tutar. Onun şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alıp götürür."
Nebe' sûresinin ondördüncü âyetinde Cenâb-ı Hak şöyle buyurur: "el-Mu'sırât'tan (sıkıştırılmış olanlardan) gürül gürül akan bir su indirdik."
"Mu'sırât" kelimesi a'sara (sıkıştırmak, sıkmak) kökünden ism-i fâil çoğul olup "sıkıştırılmış olanlar" mânasındadır. Klasik müfessirler bu kelimeyi üç farklı mânada anladılar:
- Yağmur yüklü, sıkıştırılmış bulutlar (İbn Kesîr, Taberî)
- Bulutları sıkan rüzgârlar
- Yağmur sıkıştıran semavî mekanizmalar
Modern atmosfer fiziği bütün üç mânayı tek bir süreçle birleştirir:
Adyabatik soğuma ile sıkıştırma: Yükselen nemli hava, yüksek irtifada alçak basınca girince genleşir ve soğur. Doygunluk noktası aşıldığında su buharı yoğuşur. Bu, termodinamik bir sıkıştırma sürecidir; su buharı bulut damlacığına "sıkıştırılır", moleküller arası mesafe 1.000 katı azalır.
Konvektif basınç sıkışması: Kümülonimbus tepe kısmında soğuyan hava aşağı çöker, alttaki sıcak nemli havayı yukarı doğru iterek dikey hücre dolaşımı yaratır.
Frontal sıkışma: İki farklı sıcaklıkta hava kütlesi karşılaşınca, sıcak hava soğuk havanın üstüne sıkıştırılır; konvektif yağış bu cephe boyunca düşer.
"Mu'sırât" tek kelimesi bu üç mekanizmayı kapsayan, atmosfer fiziği için âdeta bir başlık fonksiyonu görür.
Adyabatik soğuma oranı kuru hava için ~9.8 °C/km, doygun nemli hava için ~6 °C/km. Yer seviyesinden 5 km yükselen nemli hava parselinin sıcaklığı 30 °C'den ~0 °C'ye düşer; bu noktada su buharı yoğuşur. Mezoölçekli konvektif sistemlerde dikey hava akımı 30-50 m/s hıza, basınç anomalisi 5-10 hPa'ya ulaşabilir.
- Wallace J.M. & Hobbs P.V., Atmospheric Science: An Introductory Survey, Academic Press 2006
- İbn Kesîr Tefsiri, Nebe' 14
- Taberî, Câmiu'l-Beyân, Nebe' 14
