وظللنا عليكم الغمام وأنزلنا عليكم المن والسلوى ۖ كلوا من طيبات ما رزقناكم ۖ وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
"Ve üstünüze o bulutu gölge yaptık, ve size ihsan ettiğimiz hoş rızıklardan yiyin, diye üzerinize kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Onlar, bize zulmetmediler, lakin kendi nefislerine zulmediyorlardı."
وقطعناهم اثنتي عشرة أسباطا أمما ۚ وأوحينا إلى موسى إذ استسقاه قومه أن اضرب بعصاك الحجر ۖ فانبجست منه اثنتا عشرة عينا ۖ قد علم كل أناس مشربهم ۚ وظللنا عليهم الغمام وأنزلنا عليهم المن والسلوى ۖ كلوا من طيبات ما رزقناكم ۚ وما ظلمونا ولكن كانوا أنفسهم يظلمون
"Biz onları oniki kabileye, o kadar ümmete ayırdık. Ve kavmi kendisinden su istediği zaman Musa'ya, elindeki asâ ile taşa vur, diye vahyettik, vurunca hemen o taştan oniki pınar akmaya başladı. Halkın her biri su alacağı yeri iyice öğrendi. Bulutu da üzerlerine gönderdik, gölgeledik. Onlara kudret helvası ve bıldırcın indirdik. Size rızık olarak ihsan ettiğimiz nimetlerin temizinden yiyiniz, dedik. Onlar zulmü bize yapmadılar, lakin kendi kendilerine zulmediyorlardı."
ألم تر إلى ربك كيف مد الظل ولو شاء لجعله ساكنا ثم جعلنا الشمس عليه دليلا
"Rabbinin gölgeyi nasıl uzatmakta olduğunu görmedin mi? Dileseydi onu elbet hareketsiz de kılardı. Sonra biz güneşi, ona (gölgeye) delil kılmışızdır."
Bakara sûresi 57: "Üzerinize bulutu gölge (el-ğamâm) yaptık ve size kudret helvası ile bıldırcın indirdik." A'râf 160 da aynı imayı tekrarlar.
Furkān 45-46: "Rabbinin gölgeyi nasıl uzattığına bakmaz mısın? Dileseydi onu sâbit kılardı; sonra Biz güneşi ona delîl yaptık. Sonra onu yavaş yavaş Kendimize çektik."
Modern atmosfer fiziği bulut gölgesinin termal etkisini şöyle ölçer:
Albedo etkisi: Kümülüs bulutu solar radyasyonun %60-90'ını yansıtır; sadece %10-40'ı yere ulaşır. Bulut altındaki yer sıcaklığı, açık güneş altındakine göre 5-15 °C daha düşüktür.
Latent heat soğurması: Bulutun kendisi su buharının yoğuşmasından oluşur; bu süreçte salınan latent heat üst troposferi ısıtırken yer yüzeyine net bir soğutma etkisi yapar.
Uzun-dalga radyasyon emisyonu: Geceleri bulut, yer yüzünden yükselen IR radyasyonu kısmen geri yansıtır; bu da hava sıcaklığının dengeli kalmasını sağlar. Yâni bulut hem gündüz serinletir, hem geceyi ılık tutar.
Sina Çölü gibi bir ortamda, gündüz sıcaklığı +50 °C'ye, gece -5 °C'ye varan, sürekli bir bulut gölgesi gerçekten "rahmet" hükmündedir. Beni İsrail'in 40 yıllık çöl yürüyüşünde bu mu'cizevî gölgeyi rivâyetler "el-ğamâm", yoğun beyaz bulut, olarak tarif eder.
Furkān 45'te güneş "gölgeye delîl" yapılmıştır: gerçekten de gölgenin uzunluğu, yönü ve hareketi tamamen güneşin konumuna bağlıdır, gnomon esasıyla işleyen ilk güneş saatleri bu illiyetin pratik tatbîkidir.
Bediüzzaman Sözler'de bu âyeti haşirden bir delil olarak kullanır: "Gölgenin kabz u bastı, neşr u tayy bir Sâni'in tasarrufuna delildir."
Bulut albedosu kümülüs için 0.6-0.9, stratüs için 0.4-0.6. NOAA verisi: bulut altı yüzey sıcaklığı ortalama 5-15 °C daha düşük. Çöl ortamında günlük sıcaklık aralığı (DTR) bulut örtüsü ile ters orantılı. Çöl yürüyüş güzergâhlarında termal stres çalışmaları (ACSM, 2018) bulut gölgesinin metabolik su kaybını %30-40 azalttığını ölçtü.
- NASA Earth Observatory, Cloud Albedo
- Stephens G.L., Cloud Feedbacks in the Climate System, J. Climate 2005
- Bediüzzaman, Sözler, Otuz Birinci Söz
