ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmedin mi Allah bulutları sürüyor, sonra arasını birleştiriyor, sonra onu yığın yapıyor. Bunun ardından yağmurun onun arasından çıktığını görürsün. Gökten, oradaki dağlardan dolu indirir de onu dilediğine isabet ettirir, dilediğinden de uzak tutar. Onun şimşeğinin parıltısı neredeyse gözleri alıp götürür."
Nûr sûresi 43'ün ikinci kısmı şöyle devam eder: "Semâdan, oradaki dağlardan dolu (min cibâlin fîhâ min beredin) indirir; onunla dilediğine isabet ettirir, dilediğinden çevirir. Şimşeğinin parıltısı az kalsın gözleri alıp götürecektir."
Burada "semâda dağlar" tabiri klasik müfessirleri uzun süre düşündürdü. Görünür hiçbir "dağ" yok semâda. Lakin modern meteorolojinin keşfi şudur:
Kümülonimbus kuleleri, özellikle süper hücreli (supercell) gök gürültülü fırtınalarda, 12-18 km irtifâa kadar yükselir. Bu kuleler:
- Tabanları 1-3 km'de bulutsu
- Orta kısımları 5-8 km'de süper-soğutulmuş su
- Tepeleri 12-18 km'de tamamen buz kristalleri ve dolu nüvelerinden müteşekkil
Bu tepe kısımları, tropopoza çarpınca yan tarafa açılarak örs (anvil) bulutu oluşturur. Yandan bakıldığında, yere paralel kaide üzerinde dimdik yükselen, beyazımsı, donmuş bir buz dağına benzerler. Tepeden tabana irtifa farkı (16 km), gerçek bir Everest dağının (8.8 km) yaklaşık iki katıdır.
Dolu (berd) oluşumu: Dolu nüveleri bu kümülonimbus içindeki güçlü updraft akımlarıyla defalarca yukarı-aşağı sürüklenir. Her döngüde üzerine bir buz tabakası daha ekler, soğan gibi katmanlı yapısı buradan gelir. Yeterince ağırlaştığında düşer. Dünyanın en büyük dolusu (2010, Vivian, South Dakota) 20 cm çapında, 879 g ağırlığındaydı.
Yedinci yüzyıl Arabı, buluttaki bu dikey buz mimarisinden haberdar olamazdı. "Semâdaki buz dağları" tabiri ancak yüksek irtifa atmosferik gözleminin verdiği bir tasvirdir.
NOAA Storm Prediction Center verilerine gore superse l kumulonimbus tepeleri 16-18 km'ye ulasir; bu irtifada sicaklik -50 ile -75 °C arasidir. Dolu buyuklugu updraft hizi ile orantilidir: 25 m/s updraft 4 cm dolu, 50 m/s updraft 10 cm+ dolu uretir. AMS Glossary "anvil cloud" tarifi: kumulonimbus tepesinin tropopozda yatay olarak yayilan orssu buz bulutu.
- NOAA SPC, Supercell Climatology
- Knight C.A. & Knight N.C., Hailstones, Sci. Am. 1971
- AMS Glossary, Anvil Cloud
