ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار
"Görmez misin ki Allah bulutları (dilediği yere) sürüklüyor; sonra onları biraraya getirip üstüste yığıyor. İşte görüyorsun ki bunlar arasında yağmur çıkıyor. O, gökten, sanki oradaki dağlardan da dolu indirir. Artık onu dilediğine isabet ettirir; dilediğinden de onu uzak tutar; bu bulutlardan çıkan şimşeğin parıltısı nerdeyse gözleri alır!"
Nûr sûresi 43'ün ikinci kısmı şöyle devam eder: "Semâdan, oradaki dağlardan dolu (min cibâlin fîhâ min beredin) indirir; onunla dilediğine isabet ettirir, dilediğinden çevirir. Şimşeğinin parıltısı az kalsın gözleri alıp götürecektir."
Burada "semâda dağlar" tâbiri klâsik müfessirleri uzun süre düşündürdü. Görünür hiçbir "dağ" yok semâda. Lâkin modern meteorolojinin keşfi şudur:
Kümülonimbus kuleleri, özellikle süper hücreli (supercell) gök gürültülü fırtınalarda, 12-18 km irtifâa kadar yükselir. Bu kuleler:
- Tabanları 1-3 km'de bulutsu
- Orta kısımları 5-8 km'de süper-soğutulmuş su (subcooled water)
- Tepeleri 12-18 km'de tamamen buz kristalleri ve dolu nüvelerinden müteşekkil
Bu tepe kısımları, tropopoza çarpınca yan tarafa açılarak örs (anvil) bulutu oluşturur. Yandan bakıldığında, yere paralel kaide üzerinde dimdik yükselen, beyazımsı, donmuş bir buz dağına benzerler. Hattâ tabandan tepeye kadar olan irtifâ farkı (16 km), gerçek bir Everest dağının (8.8 km) yaklaşık iki katıdır.
Dolu (berd) oluşumu: Dolu nüveleri bu kümülonimbus içindeki güçlü updraft akımlarıyla defalarca yukarı-aşağı sürüklenir; her döngüde üzerine bir buz tabakası daha ekler, soğan gibi katmanlı yapısı buradan gelir. Yeterince ağırlaştığında düşer; dünyanın en büyük dolusu (2010, Vivian, South Dakota) 20 cm çapında, 879 g ağırlığındaydı.
Yedinci yüzyıl Arabı, buluttaki bu dikey buz mimarisinden haberdar olamazdı. Ne uçak, ne radar, ne radiosonde vardı. "Semâdaki buz dağları" tâbiri ancak yüksek irtifâ atmosferik gözleminin verdiği bir tasvîrdir, ve Kur'ân onu yedinci asırda zikretmektedir.
NOAA Storm Prediction Center verilerine göre süpersel kümülonimbus tepeleri 16-18 km'ye ulaşır; bu irtifâda sıcaklık -50 ile -75 °C arasıdır. Dolu büyüklüğü updraft hızı ile orantılıdır: 25 m/s updraft 4 cm dolu, 50 m/s updraft 10 cm+ dolu üretir. AMS Glossary "anvil cloud" tarifi: kümülonimbus tepesinin tropopozda yatay olarak yayılan örssü buz bulutu.
- NOAA SPC, Supercell Climatology
- Knight C.A. & Knight N.C., Hailstones, Sci. Am. 1971
- AMS Glossary, Anvil Cloud
