وما تكون في شأن وما تتلو منه من قرآن ولا تعملون من عمل إلا كنا عليكم شهودا إذ تفيضون فيه ۚ وما يعزب عن ربك من مثقال ذرة في الأرض ولا في السماء ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين
"Hangi işi yaparsan yap, Kur'ân'dan ne okursan oku, ne işte çalışırsan çalış, unutmayın ki, siz ona dalıp gitmişken, biz sizin üzerinizde şahidiz. Ne yerde, ne de gökte zerre kadar hiç bir şey Rabbinin gözünden kaçmaz. Ne zerreden daha küçük, ne de ondan daha büyük! Ancak bunların hepsi apaçık bir kitaptadır."
وقال الذين كفروا لا تأتينا الساعة ۖ قل بلى وربي لتأتينكم عالم الغيب ۖ لا يعزب عنه مثقال ذرة في السماوات ولا في الأرض ولا أصغر من ذلك ولا أكبر إلا في كتاب مبين
"İnkâr edenler: "Bize o kıyamet saati gelmez." dediler. De ki: "Hayır, öyle değil, gaybı bilen Rabbim hakkı için kıyamet size mutlaka gelecektir. O'nun ilminden göklerde ve yerde zerre kadar bir şey kaçmaz. Bundan daha küçük ve daha büyük ne varsa, hepsi muhakkak açık bir kitaptadır.""
"...Ne yerde ne de gökte, zerre ağırlığınca bir şey Rabbinden gizli kalmaz. Bundan daha küçüğü ve daha büyüğü de yoktur ki, apaçık bir kitapta (yazılı) olmasın." (Yûnus 61)
Arapçadaki "mıskâl-i zerre" (مِثْقَالَ ذَرَّةٍ) tâbiri, klâsik tefsirlerde "en küçük karınca", "toz zerresi", "havada gözüken minik parıltı" gibi mânâlarla îzâh edilmiştir. Lâkin lügat olarak "zerre" kelimesi, "bir şeyin en küçük cüzü" demektir; modern Arapça'da bugün hâlâ "atom" mânâsında kullanılır (örn: "el-tâka ez-zerriyye" = atom enerjisi).
Asıl hayret verici nokta, âyetin "ve lâ esğaru min zâlike", "ondan daha küçüğü de" tâbiridir. Çünkü Yunan filozofu Demokritos'tan beri (M.Ö. 5. asır) atomun "bölünemez" en küçük birim olduğu sanılırdı; "atom" kelimesinin kendisi Yunanca "a-tomos" yâni "bölünemez" demektir. Bu görüş 20. asra kadar fizikte hâkimdi.
1897'de J.J. Thomson elektronu, 1911'de Rutherford çekirdeği, 1932'de Chadwick nötronu keşfetti. 1960'larda Murray Gell-Mann ve George Zweig, proton ve nötronun da daha küçük "kuark"lardan oluştuğunu öne sürdü; 1968'de SLAC'ta derin elastik olmayan saçılma deneyleriyle kuarklar deneysel olarak doğrulandı. Bugün biliyoruz ki atomdan küçük yapılar vardır: elektronlar, kuarklar, nötrinolar, gluonlar, fotonlar, Higgs bozonu...
Sebe' 3. âyet aynı tâbiri tekrar eder: "Ne göklerde ne de yerde zerre ağırlığında bir şey O'ndan gâib olmaz; bundan daha küçük yâhut daha büyük ne varsa hepsi apaçık bir kitaptadır." Zilzâl 7-8'de ise zerre miktârı hayır ve şerrin görüleceği bildirilir, kıyâmet günündeki ilâhî adâletin atomik hassasiyeti.
Bediüzzaman 30. Söz'de "Zerrât-ı kâinat" risâlesinde uzun uzun her atomun bir vazîfedâr asker olduğunu izah eder.
Standart Model 17 temel parçacık tanımlar: 6 kuark, 6 lepton, 4 ayar bozonu, Higgs. En küçük ölçek Planck uzunluğu 1.6×10⁻³⁵ m. LHC'de proton enerjileri 14 TeV'e ulaşır.
- CERN, The Standard Model
- Bediüzzaman, 30. Söz, Zerre Risâlesi
- miracles-of-quran.com, Atoms
