Çiftler Kanûnu (Düalite)

"Ve her şeyden çift yarattık ki düşünüp ibret alasınız." (Zâriyât 49)

Yâsîn sûresi 36. âyet ise bu hakikati daha husûsî bir lisânla beyân eder: "Yerin bitirdiklerinden, kendi nefislerinden ve daha bilmedikleri nice şeylerden bütün çiftleri yaratan Allah, her noksandan münezzehtir." Burada üç kategori sayılır: bitkiler (botanikçe çift olduğu 17. asırda Camerarius ile keşfedildi), insan ve canlılar (cinsiyet düalitesi), ve "lâ ya'lemûn", "bilmedikleri" şeyler.

İşte bu son ifâde, modern fiziğin yirminci asırda keşfettiği bütün düalite çeşitlerini kapsar. 1928'de Paul Dirac, kuantum mekaniğini izâfiyetle birleştiren denkleminden yola çıkarak her parçacığın bir antiparçacığı olması gerektiğini matematiksel olarak öngördü. 1932'de Carl Anderson sis odasında pozitronu (elektronun anti-eşi) keşfederek bu öngörüyü doğruladı. Bugün biliyoruz ki proton-antiproton, nötron-antinötron, kuark-antikuark, her parçacığın bir karşıt eşi vardır.

Dahası, kuantum mekaniğinin temel ilkelerinden biri olan dalga-parçacık düalitesi (de Broglie 1924, Davisson-Germer 1927) gösterir ki ışık ve madde aynı anda hem dalga hem parçacık karakteri taşır. Bu da bir başka çiftliktir. Elektrik (+/-), manyetizma (kuzey/güney kutbu), spin (yukarı/aşağı), kuantum durumları (|0⟩/|1⟩), fizik bütünüyle çiftler üzerine kuruludur.

Bediüzzaman, 32. Söz'de "her şey iki yüzlüdür: biri mülk, diğeri melekût; biri zâhir, diğeri bâtın" der. Kur'ân'ın "min külli şey'in zevceyn" tâbiri, sâdece biyolojik cinsiyete değil, kâinâtın temel mîmârîsindeki simetri kanûnuna işâret eder.