ويستعجلونك بالعذاب ولن يخلف الله وعده ۚ وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون
"Bir de senden acele azab istiyorlar. Elbette Allah sözünden caymaz. Bununla beraber Rabbinin katında birgün, sizin sayacaklarınızdan bin sene gibidir."
يدبر الأمر من السماء إلى الأرض ثم يعرج إليه في يوم كان مقداره ألف سنة مما تعدون
"O, gökten yere, (yukarıdan aşağıya) işleri düzenler, sonra da o işler, sizin saydıklarınızdan bin yıl kadar olan bir günde O'na yükselir."
تعرج الملائكة والروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة
"Melekler ve Ruh miktarı ellibin yıl süren bir gün içinde ona çıkar."
قال كم لبثتم في الأرض عدد سنين
"(Allah inkârcılara) "Yeryüzünde kaç yıl kaldınız?" diye sorar."
قالوا لبثنا يوما أو بعض يوم فاسأل العادين
""Bir gün veya günün bir kısmı kadar kaldık. İşte bilenlere sor." derler."
"Senden, azabın çabuk gelmesini istiyorlar. Allah, vaadinden asla dönmez. Şüphesiz Rabbinin katında bir gün, sizin saydıklarınızdan bin yıl gibidir." (Hac 47)
Meâric 4. âyet ise farklı bir oran zikreder: "Melekler ve Ruh oraya, miktarı (dünyâ ölçüsüyle) elli bin yıl olan bir günde yükselirler." Buna mukâbil Secde 5'te "bin yıl" oranı geçer. Görünüşte bir tezat var sanılabilir; lâkin Einstein'ın 1905 ve 1915'te formüle ettiği özel ve genel izâfiyet teorisinin ışığında bu farklı oranlar tam yerine oturur: zaman mutlak değil, izâfîdir; gözlemcinin hızına ve çevresindeki kütleçekim alanına göre değişir.
Özel izâfiyet (1905): Hareket eden bir cisim için zaman yavaşlar (zaman dilatasyonu). Işık hızına yakın hareket eden bir uzay aracında geçen 1 saat, dünyâdaki gözlemci için yıllar olabilir. Atom saatleri uçaklarla taşındığında, durağan saatlere göre nanosaniye mertebesinde geri kaldıkları ölçülmüştür (Hafele-Keating deneyi, 1971).
Genel izâfiyet (1915): Kütleçekim alanları zamanı yavaşlatır. Karadelik ufkuna yakın 1 saat, uzaktan bakana milyarlarca yıl gibi görünür. GPS uydularındaki saatler, kütleçekiminin daha zayıf olduğu yörüngede yer saatlerinden günde ~38 mikrosaniye ileri gider; bu düzeltilmezse GPS koordinatları günde ~10 km kayar.
Mü'minûn 112-113. âyetlerde, kıyâmet günü ölülere "Yeryüzünde kaç sene kaldınız?" diye sorulur, onlar "Bir gün veya bir günün bir kısmı" derler. Bu da algılanan zamanın, hâl değişiminde nasıl deformasyona uğradığını gösterir. Kabir hayâtında geçen "bin sene", âyetler ışığında, izâfî bir zaman ölçeğinde "bir gün" gibi geçebilir.
Bediüzzaman, Lemeât'ta "Zaman, ihtiyârî bir nisbettir; her âlemin kendi zamanı vardır" der. Berzah, mahşer, cennet zamanları dünyâ zamanından farklıdır.
Lorentz faktörü γ = 1/√(1−v²/c²). v = 0.999c'de γ ≈ 22.4. GPS düzeltme: özel izâfiyet günde 7 μs geri, genel izâfiyet 45 μs ileri, net 38 μs ileri. Karadelik ufkunda zaman tâmâmen donar (uzak gözlemciye göre).
- Einstein, A. (1915), General Relativity
- NASA, Relativity & GPS
- Hafele-Keating Experiment (1971)
