Ses ile Işığın Ayrı Hızları

Ses ile Işığın Ayrı Hızları

Ra'd 12-13, şimşek (berk) ve gök gürültüsünü (ra'd) ayrı zikrederek elektromanyetik ışınla mekanik dalganın hız farkına işâret eder.

Âyet13:12

هو الذي يريكم البرق خوفا وطمعا وينشئ السحاب الثقال

"Size korku ve ümit içinde şimşeği gösteren ve o yağmur yüklü bulutları meydana getiren O'dur."

Âyet13:13

ويسبح الرعد بحمده والملائكة من خيفته ويرسل الصواعق فيصيب بها من يشاء وهم يجادلون في الله وهو شديد المحال

"Gök gürültüsü O'na hamd ile, melekler de O'nun korkusundan dolayı O'nu tesbih ederler. O yıldırımlar gönderir, onunla dilediğini çarpar. Onlar Allah hakkında mücadele edip duruyorlar. Oysa Allah'ın çarpması pek çetindir."

Âyet2:19

أو كصيب من السماء فيه ظلمات ورعد وبرق يجعلون أصابعهم في آذانهم من الصواعق حذر الموت ۚ والله محيط بالكافرين

"Yahut (onların durumu), gökten boşanan, içinde karanlıklar, gök gürlemesi ve şimşek(ler) bulunan bir yağmur(a tutulmuşun hali) gibidir. Yıldırımlardan ölmek korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar. Oysa Allah, inkârcıları tamamen kuşatmıştır."

Âyet24:43

ألم تر أن الله يزجي سحابا ثم يؤلف بينه ثم يجعله ركاما فترى الودق يخرج من خلاله وينزل من السماء من جبال فيها من برد فيصيب به من يشاء ويصرفه عن من يشاء ۖ يكاد سنا برقه يذهب بالأبصار

"Görmez misin ki Allah bulutları (dilediği yere) sürüklüyor; sonra onları biraraya getirip üstüste yığıyor. İşte görüyorsun ki bunlar arasında yağmur çıkıyor. O, gökten, sanki oradaki dağlardan da dolu indirir. Artık onu dilediğine isabet ettirir; dilediğinden de onu uzak tutar; bu bulutlardan çıkan şimşeğin parıltısı nerdeyse gözleri alır!"

"Size korku ve ümit veren şimşeği gösteren ve ağır bulutları meydana getiren O'dur. Gök gürlemesi hamd ile O'nu tesbîh eder, melekler de O'nun korkusundan tesbîh ederler. O, yıldırımları gönderir de onlarla dilediğini çarpar." (Ra'd 12-13)

Bu iki âyette dikkat çekici bir tertip vardır: önce "berk" (şimşek/ışık) zikredilir, sonra "ra'd" (gök gürültüsü/ses). Bakara 19'da da aynı tertip korunur: "...karanlıklar, gök gürültüsü ve şimşek vardır. Yıldırımlardan ölüm korkusuyla parmaklarını kulaklarına tıkarlar." Burada da görsel olan önce, işitsel olan sonra anılır.

Bu tertip mânîdârdır çünkü modern fizik bize ışığın saniyede yaklaşık 300.000 km, sesin ise yaklaşık 343 m gittiğini söyler. Yâni ışık sesten 874.000 kat daha hızlıdır. Bir gök gürültüsü olduğunda biz önce şimşeği görür, sonra gök gürültüsünü duyarız, saniyede 343 metre prensibiyle. 3 saniye sonra duyduğumuz ses, yaklaşık 1 km uzaktaki kaynağından çıkmıştır.

Kur'ân'ın aynı olayı (gök gürlemesi) hep ışık-önce, ses-sonra şeklinde sıralaması ve hattâ ses için ayrı, ışık için ayrı isim (ra'd vs berk) kullanması, 7. asırda akustik ile optiğin farklı kanunlara tâbi olduğunun bilinmediği bir devirde dikkat çekici bir hassasiyettir.

Üstelik Ra'd 13'te "yıldırımları gönderir de dilediğine çarpar" tâbiri vardır. Yıldırım (sâika), şimşek-gök gürültüsü kombinasyonunun yere ulaşan plazma kanalıdır. Modern atmosfer fiziğinde bir yıldırım deşarjı 30.000 °C sıcaklığa ulaşır (Güneş yüzeyinin yaklaşık beş katı), ortalama akım 30.000 amperdir. Hava molekülleri o kadar hızlı genleşir ki şok dalgası oluşur, gök gürültüsünün kaynağı budur.

Bediüzzaman, 1. Söz'de "Bir incir çekirdeğinden koca bir incir ağacı çıkaran kudret, bir buluttan yıldırım çıkarmasında âciz mi olur?" der.

Bilimsel arka plan

Ses hızı havada (20°C) 343 m/s, suda 1480 m/s, çelikte 5960 m/s. Işık hızı vakum/havada ~3×10⁸ m/s. Şimşek kanalı 30.000 °C, basınç çevre atmosferin 10-100 katı, akım 10-200 kA.

Kaynaklar

İlgili burhânlar

Delulogydelulogy

Kur'an etrafında buluşan bir topluluk. Herkes için açık, reklamsız, ücretsiz.

Keşfet
Kaynak
  • Arapça metin: Uthmanic imlâ
  • Türkçe meal: Elmalılı H. Yazır
  • İkonlar: Lucide
© 2026 delulogy · Rahman ve Rahim olan Allah'ın adıyla