Karganın Ölüsünü Gömmesi, Hâbil ve Kâbil

Mâide sûresi 31: "Allah, kardeşinin cesedini nasıl gömeceğini göstermek üzere yeri eşeleyen bir karga gönderdi. (Kâbil) dedi: Yazıklar olsun bana! Şu karga kadar olup kardeşimin cesedini gömmekten âciz miyim? Böylece pişmân olanlardan oldu."

Bu âyet, modern korvid (karga, kuzgun, saksağan) biyolojisinin XXI. yüzyılda doğruladığı şaşırtıcı bir gerçeği işâret eder:

1. Karga ve kuzgun cenâze davranışı: Kaeli Swift & John Marzluff (University of Washington, Animal Behaviour 2015), Amerikan kargasının (Corvus brachyrhynchos) ölü bir karga gördüğünde 15-40 birey toplanıp 15-25 dakika boyunca etrâfında durduğunu gözlemledi. Bu davranışa "crow funeral" (karga cenazesi) ismi verildi.

2. Karganın "yeri eşelemesi": Karga gerçekten yeri kazar, yiyecek saklamak için (caching behavior). Bir karga yıllık 1.000-2.000 farklı yere yiyecek saklar ve tümünü hatırlar. Hipokampüs hacmi ortalama kuştan %30 büyüktür. Gömme davranışı türsel olarak vardır.

3. Korvidlerin alet yapması: Yeni Kaledonya kargası (Corvus moneduloides) dal kıvırarak kanca yapar, ağaç deliklerinden böcek çıkarır, bu davranış 2 yaşındaki insan çocuğundan üstün problem çözme gerektirir (Hunt 1996, Nature). Ayna testini geçer (kendini tanır), gelecek planlar (Raby et al. 2007, Nature).

4. Sosyal hâfıza ve adâlet duygusu: Karga kendisine kötülük yapan insan yüzünü 5 yıl boyunca hatırlar ve yavrularına tanıtır (Marzluff et al. 2010). Cornell Üniversitesi çalışması karganın 250'ye yakın farklı vokalizasyon kullandığını gösterir.

5. "Allah'ın göndermesi", bilinçli bir ders: Âyet "beasallâhu" (Allah gönderdi) tâbirini kullanır. Bu tesâdüf değil, kasdî bir vahiy hükmündedir. Karga zâten yeri kazar, lâkin Kâbil'e bu tam o anda gösterilmesi mu'cizevî bir yönlendirmedir.

6. İslam öncesi cenâze: Yedinci yüzyıl Arabı bedeni gömmezdi; çoğu kabile ölüyü çadıra bırakır, "tahnît" (mumyalama) Mısırlılara mahsustu. Kur'ân'ın bu âyetle defin sünnetini dünyanın ilk insanına dayandırması, defnin fıtrî olduğunu vurgular.

7. Karganın seçimi sebepsiz değil: Korvidler tüm hayvanlar âleminde en yüksek beyin/vücut oranına (encephalization quotient) sahip kuşlardır, primatlarla yarışır. "Şu karga kadar olamadım" sözü, en akıllı kuşa atıfta bulunur, Kâbil'in pişmanlığı bu nispetle daha derindir.

Bediüzzaman Lem'alar'da bu kıssayı "defin emrinin tüm beşeriyete melek-i ilhâm ile bildirilmesi" olarak yorumlar.