الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم ۖ فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون
"O (Rabb) ki yeri sizin için bir döşek, göğü de bir bina yaptı. Gökten su indirdi, onunla size rızık olarak çeşitli ürünler çıkardı. Öyleyse siz de, bile bile, Allah'a eşler koşmayın."
"O ki, yeri sizin için bir döşek (firâş), göğü de bir binâ (binâen) yaptı." (Bakara 22)
"Yıldız yolları (hubuk) bulunan semâya yemin olsun..." (Zâriyât 7)
Buradaki "binâ" (بِنَاءً) kelimesi, gelişigüzel toplanmış unsurların değil, plânlı bir mîmârî yapının ifâdesidir. "Hubuk" (حُبُك) ise "ip-örgü, dokuma yolu, çizgi" mânâsına gelir.
Modern kozmolojinin son 30 yıldaki en büyük keşiflerinden biri, kâinatın büyük ölçekli yapısının bir "kozmik ağ" (cosmic web) olduğudur. Galaksiler rastgele dağılmış değildir; muazzam liflerden oluşan bir mîmâri içinde dizilmişlerdir. Bu liflere "galaksi filamentleri" denir; uzunlukları 200-500 milyon ışık yılına ulaşabilir. Aralarında ise dev boşluklar (cosmic voids) bulunur. Sloan Digital Sky Survey ve EUCLID gibi projeler bu yapıyı haritalandırmıştır.
Kozmik ağdaki en büyük yapı şimdiye kadar keşfedilen Herkül-Kuzey Tâcı Büyük Duvarı (Hercules-Corona Borealis Great Wall) olup, çapı yaklaşık 10 milyar ışık yılıdır. Bu yapı kâinatın gözlemlenebilir kısmının yaklaşık %10'unu kaplar.
Bakara 22'nin "binâ" tâbiri, semânın rastgele bir yıldız topluluğu değil, plânlı bir yapı olduğunu söyler. Zâriyât 7'nin "hubuk" tâbiri ise lifsel bir dokumayı çağrıştırır. İki âyet birlikte, modern kozmolojinin son keşiflerine, galaksi filamentleri ve kozmik ağ, hayret verici bir mütekâbiliyet teşkil eder.
Bediüzzaman'ın "Kâinat, mahlûkâtın bir mahşeridir; herşey yerli yerinde, mîzân-ı adâlet üzere konulmuştur" tâbiri, modern kozmolojinin gözlemlediği yapısal düzene tam mutâbıktır.
Kozmik ağın oluşumu karanlık maddenin kütleçekimsel kümeleşmesiyle başlar; baryonik madde sonra bu yapılara akar. Voronoi tessellation tarzı bir geometriye sahiptir. Sloan Great Wall (1.37 Glyr) ve Hercules-Corona Borealis Great Wall (~10 Glyr) bilinen büyük yapılardır.
