الذي جعل لكم الأرض فراشا والسماء بناء وأنزل من السماء ماء فأخرج به من الثمرات رزقا لكم ۖ فلا تجعلوا لله أندادا وأنتم تعلمون
"O ki yeri sizin için döşek, göğü bina kıldı ve gökten su indirdi de onunla meyvelerden sizin için rızık çıkardı; öyleyse bile bile Allah'a eşler koşmayın."
"O ki, yeri sizin için bir döşek (firâş), göğü de bir bina (binâen) yaptı." (Bakara 22)
"Yıldız yolları (hubuk) bulunan semaya yemin olsun..." (Zâriyât 7)
Buradaki "bina" (بِنَاءً) kelimesi, gelişigüzel toplanmış unsurların değil, planlı bir mimari yapının ifadesidir. "Hubuk" (حُبُك) ise "ip-örgü, dokuma yolu, çizgi" anlamına gelir.
Modern kozmolojinin son 30 yıldaki en büyük keşiflerinden biri, kâinatın büyük ölçekli yapısının bir "kozmik ağ" (cosmic web) olduğudur. Galaksiler rastgele dağılmış değildir; muazzam liflerden oluşan bir mimari içinde dizilmişlerdir. Bu liflere "galaksi filamentleri" denir; uzunlukları 200-500 milyon ışık yılına ulaşabilir. Aralarında ise dev boşluklar (cosmic voids) bulunur. Sloan Digital Sky Survey ve EUCLID gibi projeler bu yapıyı haritalandırmıştır.
Kozmik ağdaki en büyük yapı şimdiye kadar keşfedilen Herkül-Kuzey Tacı Büyük Duvarı (Hercules-Corona Borealis Great Wall) olup, çapı yaklaşık 10 milyar ışık yılıdır. Bu yapı kâinatın gözlemlenebilir kısmının yaklaşık %10'unu kaplar.
Bakara 22'nin "bina" ifadesi, semanın rastgele bir yıldız topluluğu değil, planlı bir yapı olduğunu söyler. Zâriyât 7'nin "hubuk" ifadesi ise lifsel bir dokumayı çağrıştırır. İki âyet birlikte, modern kozmolojinin son keşiflerine, galaksi filamentleri ve kozmik ağa, hayret verici bir paralellik oluşturur.
Bediüzzaman'ın "Kâinat, mahlûkatın bir mahşeridir; her şey yerli yerinde, mizan-ı adalet üzere konulmuştur" ifadesi, modern kozmolojinin gözlemlediği yapısal düzene tam uygundur.
Kozmik agin olusumu karanlik maddenin kutlecekimsel kumelesmesiyle baslar; baryonik madde sonra bu yapilara akar. Voronoi tessellation tarzi bir geometriye sahiptir. Sloan Great Wall (1.37 Glyr) ve Hercules-Corona Borealis Great Wall (~10 Glyr) bilinen buyuk yapilardir.
