Yoruma Açık Burhan
Bu burhandaki ilmî dayanak henüz kesinlik kazanmamıştır. Kur'ân'ın işâret ettiği hakikat ile modern bilimin kesişim noktası üzerinde çalışmalar devam etmektedir. Okuyucu, safiye (temiz kalp) ile yaklaşmalı; kesin iman ile zan arasındaki farkı gözetmelidir.
"De ki: Rabbim ilmimi artır." (Tâhâ 20:114), Bu burhan, ilimde derinleşme niyetiyle sunulmuştur, kesin delil olarak değil.
يا معشر الجن والإنس إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السماوات والأرض فانفذوا ۚ لا تنفذون إلا بسلطان
"Cin ve insan topluluğu! Göklerin ve yerin bölgelerinden aşıp geçmeye güç yetirdiyseniz, haydi aşıp geçin. Bir delil olmadan aşıp geçemezsiniz."
أأنتم أشد خلقا أم السماء ۚ بناها
"Yaratma bakımından siz mi daha güçlüsünüz, yoksa bina ettiği gök mü?"
"Ey cin ve insan toplulukları! Göklerin ve yerin çaplarından (aktar) çıkıp gitmeye gücünüz yetiyorsa, geçin gidin! Ama bir sultan (kuvvet/yetki) olmaksızın geçemezsiniz." (Rahman 33)
Buradaki "aktar" (أَقْطَارِ) kelimesi "kutr"un çoğuludur ve modern Arapçada "çap" anlamına gelir; bir cismin merkezinden geçen düz hat. Çap kavramı küre ya da daire gibi kapalı bir geometriyi çağrıştırır. Düz veya yamuk bir levhanın çapından bahsedilmez; ancak küresel/dairevi bir cismin çapından bahsedilir.
Modern kozmolojide kâinatın geometrisi üç ihtimalle tarif edilir: Açık (eyer şekli), düz (Öklid) veya kapalı (küresel). Planck uydusunun ölçtüğü kozmik mikrodalga arka plan verileri, evrenin gözlemlenebilir kısmının çok yakın bir hassasiyetle "düz"e yakın olduğunu gösterir. Ancak bütün evrenin (gözlemlenemeyen kısmı dahil) muazzam bir hiperküre üzerinde bulunabileceğine dair modeller de vardır. Bu konuda bilimsel bir fikir birliği yoktur.
Tarık 11. ayet bunu daha da özel söyler: "Vesemai zati'r-rec'i", "Dönüş sahibi semaya yemin olsun." Buradaki "rec'" dönüş, geri gelme anlamındadır. Kapalı bir kâinatta bir foton yeterince uzun yol alırsa, kâinatın eğriliği sebebiyle başladığı noktaya döner. Bu, kapalı topolojik bir kâinatın imzasıdır. Ancak bu yorum, kâinatın şekli hakkında kesin bir bilimsel görüş olmadığı için bir kesinlik taşımaz.
Naziat 27-28: "Sizi yaratmak mı daha güç, yoksa göğü (bina etmek) mi? Onu Allah bina etti. Onun yüksekliğini yükseltti, sonra onu düzene koydu (sevvaha)." Buradaki "sevvaha", eşitledi, dengeli yaptı, modern kozmolojinin kozmolojik prensibidir: Kâinat, yeterince büyük ölçeklerde her noktadan ve her yönden aynı görünür (homojenlik ve izotropluk).
Planck 2018 verileri kâinatın eğriliğini Ωk = 0.001 ± 0.002 olarak ölçer. Bu değer düz veya çok hafifçe kapalı olabilir. Gözlemlenebilir evrenin çapı yaklaşık 93 milyar ışık yılıdır (kâinatın 13.8 milyar yaşına rağmen, uzayın genişlemesinden ötürü). Kâinatın bütününün şekli hakkında bilimsel bir fikir birliği yoktur.
