Yerçekimi Dalgaları

"O gün gök, dalga dalga sallanır." (Tûr 9: "Yevme temûrü's-semâü mevran")

Buradaki "mevr" (مَوْرًا) kelimesi, dalgalar hâlinde titreşim, ileri-geri sallanma mânâsına gelir. Aynı kök Mülk 16. âyette deprem için kullanılır, yâni yerin sarsılması ile semânın "mevr"i aynı kelime köküyle ifâde edilir.

Albert Einstein 1916'da Genel İzâfiyet Teorisi'nin bir sonucu olarak, kütleli cisimlerin hareket ettiğinde uzayzamanda dalgalar yarattığını öngördü. Bu "yerçekimi dalgaları" o kadar zayıftır ki tesbit etmek bir asır aldı. 14 Eylül 2015'te LIGO (Laser Interferometer Gravitational-Wave Observatory) detektörleri, 1.3 milyar ışık yılı uzakta iki kara deliğin birleşmesinden gelen yerçekimi dalgasını ilk defa kaydetti. Bu keşif 2017 Nobel Fizik Ödülü'ne lâyık görüldü.

Yerçekimi dalgalarının çalışma şekli, "mevr" kelimesinin tasvîr ettiği gibidir: Dalga geldiğinde uzayzaman bir yönde sıkışır, dik yönde uzar, ve bu titreşim cisimleri yerlerinden çıkarmaz, sâdece "titretir." Bu sebeple LIGO 4 km uzunluğundaki kollarında bir protonun on binde biri kadar (10⁻¹⁸ m) bir titreşim ölçer. Tûr 9 bunu "mevr", sallanma, dalga, ile harfiyen anlatır.

Enbiyâ 33. âyet ise kâinatın hareketini târif ederken "küllün fî felekin yesbahûn", "her biri bir yörüngede yüzmektedir" der. Burada "yüzmek" (yesbahûn) tâbiri, geminin denizde yüzerken arkasında dalga bırakması gibi, gök cisimlerinin uzayzamanda dalga (yerçekimi dalgası) bırakarak yüzdüğüne işâret eder. Bu, hem yörüngesel hareketi hem de gravitasyonel etkileşimi tek kelimede toplar.

Bediüzzaman, "Kâinat sâkit değil; her zerre dâimâ teskîl ve teşmîl içinde bir vazîfe görür" diyerek bu sürekli hareketin lisân-ı hâl ile tesbîh ettiğine dikkat çeker.