ويستعجلونك بالعذاب ولن يخلف الله وعده ۚ وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون
"Bir de senden acele azab istiyorlar. Elbette Allah sözünden caymaz. Bununla beraber Rabbinin katında birgün, sizin sayacaklarınızdan bin sene gibidir."
تعرج الملائكة والروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة
"Melekler ve Ruh miktarı ellibin yıl süren bir gün içinde ona çıkar."
يدبر الأمر من السماء إلى الأرض ثم يعرج إليه في يوم كان مقداره ألف سنة مما تعدون
"O, gökten yere, (yukarıdan aşağıya) işleri düzenler, sonra da o işler, sizin saydıklarınızdan bin yıl kadar olan bir günde O'na yükselir."
"Şüphesiz, Rabbinin katında bir gün, sizin saymakta olduğunuz bin yıl gibidir." (Hac 47)
"Melekler ve Rûh, miktârı elli bin yıl olan bir günde O'na yükselir." (Meâric 4)
"Gökten yere bütün işleri O düzenler. Sonra (her iş), miktârı sizin hesâbınıza göre bin yıl olan bir günde O'na yükselir." (Secde 5)
Üç farklı âyet, üç farklı zaman ölçeği verir: bir gün = bin yıl (Hac 47, Secde 5) ve bir gün = elli bin yıl (Meâric 4). Bu sâdece sembolik bir tâbir olamaz; çünkü farklı bağlamlarda farklı oranlar verilmektedir. Demek ki zaman, gözlemcinin bulunduğu mevkîye, hızına, kütleçekimi alanına göre değişir.
Albert Einstein 1905'te Özel İzâfiyet (zaman dilatasyonu hızla) ve 1915'te Genel İzâfiyet (zaman dilatasyonu kütleçekimiyle) teorilerini ortaya koydu. Yâni bir gözlemci ne kadar hızlı hareket ediyorsa, ya da ne kadar güçlü kütleçekimi alanında bulunuyorsa, ona göre zaman o kadar yavaş akar. Bu bir hayâl değildir: GPS uyduları her gün ~38 mikrosaniye düzeltme yapar; aksi hâlde GPS koordinatları günde 10 km hatâ verirdi. Atom saatleri ile yapılan deneyler (Hafele-Keating, 1971) bunu defalarca doğruladı.
Meâric 4'teki "elli bin yıl" oranı, çok ekstrem bir zaman dilatasyonuna işâret eder. γ = 1/√(1-v²/c²) Lorentz faktörü 50.000'e ulaşması için, hareket hızının ışık hızına son derece yakın olması (v ≈ 0.99999999996c) yâhut çok güçlü bir kütleçekimi alanında bulunulması (kara deliğin olay ufkuna yakın bir yer) gerekir.
Hac 47'deki "bin yıl gibidir" tâbiri ise daha hafif bir zaman dilatasyonudur. Eğer Allah'ın Arş'ı, evrendeki en büyük kütle yoğunluklarından biri olarak tasavvur edilirse, oradaki bir gün gözlemci-Dünya çerçevesinde bin yıla mütekâbil olabilir. Bediüzzaman bu meseleye "izâfiyet-i zaman" olarak değil, "tabakat-ı vücud" olarak yaklaşır, her tabakanın kendi zaman çerçevesi vardır.
Zaman dilatasyonu: t = t₀/√(1-v²/c²). γ=50000 için v ≈ 0.999999999800002c. Kütleçekimi dilatasyonu: t = t₀√(1 - 2GM/(rc²)). Olay ufkunda (r=2GM/c²) zaman sonsuz yavaşlar.
- Hafele, J. C. & Keating, R. E. (1972), Around-the-world atomic clocks
- Einstein, A. (1905), Zur Elektrodynamik bewegter Körper
- miracles-of-quran.com, Time Dilation
