ويستعجلونك بالعذاب ولن يخلف الله وعده ۚ وإن يوما عند ربك كألف سنة مما تعدون
"Azap ile acele istiyorlar senden. Allah vaadinden asla dönmeyecektir. Rabbinin katında bir gün, sizin saydığınızdan bin yıl gibidir."
تعرج الملائكة والروح إليه في يوم كان مقداره خمسين ألف سنة
"Melekler ve Rûh, ölçüsü elli bin yıl olan bir günde O'na yükselir."
يدبر الأمر من السماء إلى الأرض ثم يعرج إليه في يوم كان مقداره ألف سنة مما تعدون
"İşi gökten yere çekip çevirir, sonra sizin saymakta olduğunuz miktarı bin yıl olan bir günde O'na yükselir."
"Suphesiz, Rabbinin katinda bir gun, sizin saymakta oldugunuz bin yil gibidir." (Hac 47)
"Melekler ve Ruh, miktari elli bin yil olan bir gunde O'na yukselir." (Mearic 4)
"Gokten yere butun isleri O duzenler. Sonra (her is), miktari sizin hesabiniza gore bin yil olan bir gunde O'na yukselir." (Secde 5)
Uc farkli ayet, uc farkli zaman olcegi verir: bir gun = bin yil (Hac 47, Secde 5) ve bir gun = elli bin yil (Mearic 4). Bu sadece sembolik bir ifade olamaz; cunku farkli baglamlarda farkli oranlar verilmektedir. Demek ki zaman, gozlemcinin bulundugu yere, hizina, kutlecekimi alanina gore degisir.
Albert Einstein 1905'te Ozel Gorelilik (zaman dilatasyonu hizla) ve 1915'te Genel Gorelilik (zaman dilatasyonu kutlecekimiyle) teorilerini ortaya koydu. Yani bir gozlemci ne kadar hizli hareket ediyorsa ya da ne kadar guclu kutlecekimi alaninda bulunuyorsa, ona gore zaman o kadar yavas akar. Bu bir hayal degildir: GPS uydulari her gun ~38 mikrosaniye duzeltme yapar; aksi halde GPS koordinatlari gunde 10 km hata verirdi. Atom saatleri ile yapilan deneyler (Hafele-Keating, 1971) bunu defalarca dogruladi.
Mearic 4'teki "elli bin yil" orani, cok ekstrem bir zaman dilatasyonuna isaret eder. γ = 1/(1-v2/c2) Lorentz faktoru 50.000'e ulasmasi icin, hareket hizinin isik hizina son derece yakin olmasi (v = yaklasik 0.99999999996c) ya da cok guclu bir kutlecekimi alaninda bulunulmasi (kara deligin olay ufkuna yakin bir yer) gerekir.
Hac 47'deki "bin yil gibidir" ifadesi ise daha hafif bir zaman dilatasyonudur. Eger Allah'in Ars'i, evrendeki en buyuk kutle yogunluklarindan biri olarak dusunulurse, oradaki bir gun gozlemci-Dunya cercevesinde bin yila karsilik gelebilir. Bediuzzaman bu meseleye "izafiyet-i zaman" olarak degil, "tabakat-i vucud" olarak yaklasir: her tabakanin kendi zaman cercevesi vardir.
Zaman dilatasyonu: t = t0/(1-v2/c2). γ=50000 için v = yaklaşık 0.999999999800002c. Kütleçekimi dilatasyonu: t = t0(1 - 2GM/(rc2)). Olay ufkunda (r=2GM/c2) zaman sonsuz yavaşlar.
- Hafele, J. C. & Keating, R. E. (1972), Around-the-world atomic clocks
- Einstein, A. (1905), Zur Elektrodynamik bewegter Körper
