وجدتها وقومها يسجدون للشمس من دون الله وزين لهم الشيطان أعمالهم فصدهم عن السبيل فهم لا يهتدون
""Onun ve kavminin, Allah'ı bırakıp güneşe secde ettiklerini gördüm. Şeytan, kendilerine yaptıklarını süslü göstermiş de onları doğru yoldan alıkoymuş. Bunun için hidayete giremiyorlar.""
وقال فرعون يا أيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي يا هامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين
"Firavun: "Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilâh tanımıyorum. Ey Hâmân, haydi benim için çamur üzerine ateş yak (ve tuğla imal et), bana bir kule yap ki, Musa'nın ilâhına çıkayım; ama sanıyorum, o mutlaka yalan söyleyenlerdendir." dedi."
Neml sûresinin yirmi dördüncü âyetinde Hüdhüd, Süleyman aleyhisselâma Sebe halkını anlatırken: "Onları ve kavmini gördüm ki Allah'ı bırakıp güneşe secde ediyorlar" der. Bu tasvîr Sebe için zikredilse de, antik dünyanın geniş bir bölümünde -Mısır'da bilhassa- güneş tanrısına tapınma kültürünün mevcûdiyetini perdeler arasında imâ eder.
Antik Mısır pantheonunda Râ (yâhut Re), güneş tanrısı olarak en yüksek mevkide idi:
- Her sabah doğu ufkundan Khepri (sabah güneşi, scarab şeklinde), öğleyin Râ (zirve güneşi), akşam Atum (batan güneş) olarak ortaya çıkardı.
- Heliopolis (Yunanca "Güneş Şehri", Mısırca Iunu) bu kültün merkeziydi.
- Beşinci hânedandan itibaren Firavunlar kendilerini "Sa-Râ" (Râ'nın oğlu) olarak ilân ederlerdi.
- Akhenaten (M.Ö. ~1353-1336) Râ'nın gözle görülen formu olarak Aten (güneş diski) kültünü kurdu, kısa süreli bir tek-tanrılı reformdan söndü.
Diğer önemli ilâhlar: Osiris (öbür dünya), Isis (sihir-anne), Horus (kraliyet-gök), Anubis (mumyalama), Thoth (yazı-bilgelik), Bastet (kedi-ev), Sekhmet (savaş-aslan), Hathor (sevgi-müzik), Ptah (mîmârî), Sobek (Nil-timsah), Khnum (yaratıcı-koç).
Firavun'un Mûsâ aleyhisselâma "ene rabbukumu'l-a'lâ" (Nâziât 24) demesi, kendisini bu pantheondaki "en yüksek rab" mertebesine koyma iddiâsıdır. Halk, Firavun'u Râ'nın bedenleşmiş hâli ve Horus'un yaşayan tezahürü olarak görürdü; bu yüzden Mûsâ'nın getirdiği tek-tanrılı çağrı, sadece teolojik değil aynı zamanda siyâsî meşruiyetin temelini sarsan bir devrimdi.
Kur'ân'ın bu zeminin doğru kavranması için Firavun'un iddiâsını, Mûsâ'nın çağrısını ve halkın saplandığı kültü tutarlı bir bütün hâlinde sunması, Mısır dînini çıplak olarak bilen birinin yapabileceği bir tasvîrdir.
Mısır pantheonu için bkz: Erik Hornung, Conceptions of God in Ancient Egypt (1982); Richard H. Wilkinson, The Complete Gods and Goddesses of Ancient Egypt (2003). Akhenaten reformu için Donald Redford, Akhenaten: The Heretic King (1984).
- Erik Hornung, Conceptions of God in Ancient Egypt (1982)
- Britannica, Re (Egyptian god)
- Richard H. Wilkinson, The Complete Gods and Goddesses (2003)
