وأورثنا القوم الذين كانوا يستضعفون مشارق الأرض ومغاربها التي باركنا فيها ۖ وتمت كلمت ربك الحسنى على بني إسرائيل بما صبروا ۖ ودمرنا ما كان يصنع فرعون وقومه وما كانوا يعرشون
"Ve o hırpalanıp ezilmekte olan kavmi de yeryüzünün, bereketle donattığımız doğusuna ve batısına mirasçı yaptık. Ve böylece Rabbinin, İsrailoğullarına olan o güzel vaadi, sabırları yüzünden gerçekleşti. Biz de Firavun ile kavminin yapageldikleri sanat eserlerini ve diktikleri binaları yerle bir ettik."
Şuârâ sûresinin yüz yirmi sekiz ve yüz yirmi dokuzuncu âyetlerinde Hûd kavmine atfedilen "her tepeye boş yere abide (âyeten) inşâ etmek, kalıcı sarayları edinip ebedî kalacağınızı zannetmek" eleştirisi, daha geniş çerçevede tüm putperest medeniyetlerin -Mısır dâhil- karakteristik tutumunu özetler. Â'râf 137, Mûsâ kavmi vâris kılındıktan sonra Firavun ve kavminin "inşâ ettikleri ve yükselttikleri her şey" (mâ kânû yasna'ûne ve mâ kânû ya'rişûn) tâbiriyle Mısır mîmârî mîrâsını anar.
Karnak Tapınak Kompleksi Mısır mîmârîsinin zirvesidir:
- Toplam 2 km² alana yayılmıştır; dünyanın bilinen en büyük antik mâbed kompleksidir.
- Hipostil Salonu (Great Hypostyle Hall) 134 sütundan oluşur; merkez sütunlar 21 metre yüksekliğindedir; tepeleri 2.000'er ton ağırlığında papirüs-formundadır.
- Yapım süreci yaklaşık 2.000 yıl; Orta Krallıktan Ptolemaios dönemine kadar her hânedan ekleme yapmıştır.
- Amon, Mut ve Hons tanrılarına adanmıştır; Mısır pantheonunun resmî merkezidir.
Aynı şekilde Luksor, Abu Simbel, Edfu, Filae, Dendera ve Komombo gibi onlarca dev mâbed kompleksi, Firavun'ların kendilerini ulûhiyetin temsilcisi olarak halka takdim ettiği sahnelerdir.
Kur'ân'ın Firavun'un "ene rabbukumu'l-a'lâ" (en yüksek rabbiniz benim, Nâziât 24) iddiâsı ile bu mâbed mîmârîsi arasında dolaysız bir bağ vardır: Karnak'ın eksen hizâlamaları, Aten kültünün gün doğumu yönelimleri, Abu Simbel'in yılda iki gün II. Ramses'in heykelinin yüzünü aydınlatan astronomik tasarımı -hepsi bu uluhiyet iddiâsını taş üzerine yazılmış formdur.
Hicaz'ın Mekke'sinde yaşayan, Mısır'a gitmemiş bir kimsenin Firavun-mâbed-uluhiyet üçlüsünü doğru kategorize edebilmesi, Kur'ân'ın kaynağının insan-tarihî bir gözlem değil, vahy-i ilâhî olduğunu gösterir.
Karnak için bkz: Elizabeth Blyth, Karnak: Evolution of a Temple (2006). UNESCO Dünya Mîrâsı listesindeki Mısır anıtları (Memphis, Theb ve Necropolis'leri) klasik antik dünyanın en büyük taş mîmârî külliyatıdır.
- Britannica, Karnak
- Elizabeth Blyth, Karnak: Evolution of a Temple (2006)
- UNESCO, Ancient Thebes with its Necropolis
