وقال فرعون يا أيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي يا هامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين
"Firavun: "Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilâh tanımıyorum. Ey Hâmân, haydi benim için çamur üzerine ateş yak (ve tuğla imal et), bana bir kule yap ki, Musa'nın ilâhına çıkayım; ama sanıyorum, o mutlaka yalan söyleyenlerdendir." dedi."
قال عفريت من الجن أنا آتيك به قبل أن تقوم من مقامك ۖ وإني عليه لقوي أمين
"Cinlerden bir ifrit, "Sen makamından kalkmadan ben onu sana getiririm. Gerçekten bu işe gücüm ve güvenim var." dedi."
Kasas sûresinin otuz sekizinci âyetinde Firavun, Hâmân'a şu emri verir: "Ey Hâmân, benim için çamur (tîn) üzerine ateş yak (fevkıd), yâni tuğla pişir, ve bana bir kule (sarh) inşâ et." Burada Mısır mîmârîsinin iki temel keyfiyeti tasvîr edilir: birincisi pişirilmiş tuğla teknolojisi, ikincisi monumental dikey yapı (sarh / kule) inşâası.
Mısır anıtları yalnızca taş yığını değil, baştan başa yazıyla kaplı monolitik kayıtlardır. Karnak'tan Luksor'a, Abu Simbel'den Edfu'ya kadar Yeni Krallık'tan kalan her stel, sütun ve duvar yüzeyi hiyeroglif metinlerle örtülüdür. Firavunlar emirlerini, fütûhâtını ve teolojik beyânâtını taş üzerine kazıtırlardı.
Neml sûresinin otuz dokuzuncu âyetinde, Belkıs'ın tahtının çok hızlı taşınması bağlamında "İfrit cinden biri" devreye girer; bu da Kadim yakın-doğu sarayları için "yazılı kayıtlı emir" kültürünün varlığını perdeler arasında zikreder. Ancak Kasas 38'in net ifâdesi, Firavun'un sözlü emrinden ziyâde somut bir mîmârî proje emri olduğunu gösterir.
Hiyeroglif yazısı M.Ö. 3200 dolaylarında Naqada III döneminde başlamış ve Roma çağına dek yaklaşık 3500 yıl kullanılmıştır. M.S. 391'de Theodosius'un putperest tapınakları kapatma emriyle hiyeroglifleri okuyabilen rahip sınıfı yok oldu; bilgi 1822'ye, Champollion'a kadar uyudu.
Cenâb-ı Peygamber aleyhissalâtu vesselâm Mısır'a hiç gitmemiş, hiyeroglifi görmemiş ve okumamıştı. Hicaz'da, hiyeroglif değil pratikte hiçbir yazılı kültür anıtı yoktu. Kur'ân'ın bu detayı tam yerine oturtması, Mısır'ı ziyâret etmiş bir gözlemcinin değil, Mısır'ı yaratmış olanın haberidir.
Hiyeroglif çözümü 1799 Rosetta Taşı (British Museum) ve 1822 Champollion'un "Lettre à M. Dacier" mektubu ile başladı. Tuğla pişirme tekniği Mısır'da Yeni Krallık döneminden itibaren yaygındı; öncesinde güneşte kurutulmuş tuğla hâkimdi (Britannica, Brick).
- Britannica, Hieroglyphic Writing
- Champollion, Lettre à M. Dacier (1822)
- British Museum, Rosetta Stone
