وقال فرعون يا أيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي يا هامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين
"Firavun: "Ey ileri gelenler! Sizin için benden başka bir ilâh tanımıyorum. Ey Hâmân, haydi benim için çamur üzerine ateş yak (ve tuğla imal et), bana bir kule yap ki, Musa'nın ilâhına çıkayım; ama sanıyorum, o mutlaka yalan söyleyenlerdendir." dedi."
وقال فرعون يا هامان ابن لي صرحا لعلي أبلغ الأسباب
"Firavun dedi ki: "Ey Hâmân! Bana bir kule yap, belki ben o yollara ulaşabilirim.""
أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا ۚ وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل ۚ وما كيد فرعون إلا في تباب
""Göklerin yollarına ulaşabilirim de, Musa'nın ilâhının ne olduğunu anlarım. Ben onu mutlaka yalancı sanıyorum." İşte böylece Firavun'a kötü ameli süslü gösterildi de yoldan çıkarıldı. Çünkü Firavun düzeni hep boşa çıkar."
Kasas sûresinin otuz sekizinci âyetinde Firavun, kendi ulûhiyetini iddiâ ederken Hâmân'a şöyle der: "Ey Hâmân, benim için çamuru pişir, sonra bana bir sarh (yüksek kule) yap; belki Mûsâ'nın ilâhına çıkar bakarım." Mü'min sûresi otuz altıda da aynı sahne tekrarlanır.
"Sarh" kelimesi Arapça'da yüksek, dikey ve gözle görülür biçimde inşâ edilmiş yapı için kullanılır. Mısır mîmârîsinin en belirgin sembolü olan piramitler, sıradan halk tarafından değil, doğrudan Firavun'un emriyle, devletin örgütlü iş gücüyle inşâ edilmiştir.
Mark Lehner ve Zahi Hawass'ın Giza piattosu kazıları, piramit işçilerinin köle değil, devlete bağlı ücretli zanaatkârlar olduğunu ortaya koydu. İşçi köyü kazılarından çıkan kemiklerdeki beslenme bulguları (et tüketimi, tıbbî müdahale izleri) ve mezar stelleri, bu işçilerin Firavun adına çalışan organize bir orduya benzediğini gösterdi.
Piramitlerin inşâ malzemesi sadece kireçtaşı bloklar değildir; çekirdek dolgularda ve işçi konutlarında pişirilmiş tuğla da kullanılmıştı. Hatta Hawara ve Lahun piramitleri (Orta Krallık) doğrudan tuğladan örülmüştür. Kur'ân'ın "tîn üzerine ateş yak" ifâdesi, sırf taş işçiliğine değil, tuğla teknolojisine de işâret eder.
Eski Ahid'de piramitlerin ismi geçmez; klasik Yunan tarihçilerden Heredot M.Ö. 5. yüzyılda Mısır'ı ziyâret edip piramitlerin "Cheops'un köle çalıştırmasıyla" inşâ edildiğini yazmıştı, bu bilgi modern arkeoloji tarafından düzeltildi. Kur'ân ise piramit benzeri bir dev yapının tâ Firavun'un emri ile inşâ edilişini, yedinci yüzyılda Hicaz'dan zikretmiştir.
Mark Lehner, The Complete Pyramids (Thames & Hudson, 1997). Hawass'ın Giza işçi köyü kazıları (1990-2010) Wall of the Crow güneyinde ekmekhane, bira tesisi ve hekim mezarlarını ortaya çıkardı. Hawara piramidi (Amenemhet III, M.Ö. ~1850) tamamen pişirilmiş tuğladan inşâ edilmiştir.
- Mark Lehner, The Complete Pyramids
- Britannica, Pyramids of Giza
- Zahi Hawass, Mountains of the Pharaohs (2006)
